Çocuğunuz İlk Danışmanlık Görüşmesine Nasıl Hazırlanır?

Çocuğunuzu ilk danışmanlık görüşmesine hazırlamanın özü iki adımdır: Ona nereye ve neden gittiğinizi yaşına uygun, kısa ve dürüst bir dille anlatmak; kendiniz için de çocuğunuzla ilgili gözlemlerinizi önceden toparlamak. Çocuk danışmanlığında ilk görüşme bir sınav değildir. Çocuğunuzun “doğru” davranması, sizin de her şeyi eksiksiz anlatmanız gerekmez.

Randevuyu aldıktan sonra çoğu ebeveynin aklındaki soru aynı yere döner: “Ona ne diyeceğim?” Gerçeği söylerseniz korkacağını, söylemezseniz kandırılmış hissedeceğini düşünebilirsiniz. Bir de çocuğun kafasında beliren soru vardır: “Beni oraya götürüyorlar, çünkü ben mi bozuğum?” Bu soru dile gelmese de görüşmeye nasıl girdiğini etkileyebilir.

Bu yazıda çocuğunuza görüşmeyi nasıl anlatabileceğinizi yaş gruplarına göre örnek cümlelerle, “ben mi sorunluyum?” kaygısına verebileceğiniz cevabı, ebeveyn olarak dolduracağınız beş satırlık bir hazırlık notunu ve ilk görüşmede sizin rolünüzü bulacaksınız. Son bölümde, randevuyu beklemeden yardım almanız gereken durumları ayrıca ele alıyoruz.

Çocuk Danışmanlığında İlk Görüşmede Neler Olur?

İlk görüşmenin temel amacı tanışmak ve çocuğunuzun hikâyesini anlamaktır. Bu görüşmede ayrıntılı bir öykü alınır: Kaygınızın ne zaman başladığı, evde ve okulda neler gözlediğiniz, çocuğunuzun gelişimi, uykusu, arkadaşlıkları, ailede son dönemde yaşanan değişiklikler. Görüşme yaklaşık 60 dakika sürer.

İlk görüşmenin nasıl kurulacağı çocuğun yaşına ve konuya göre değişebilir. Bazen önce yalnızca ebeveynle konuşulur, bazen çocuk görüşmenin bir bölümüne katılır, bazen de baştan birlikte oturulur. Bu yüzden randevu alırken “İlk görüşmeye çocuğumla mı geleyim, önce yalnız mı görüşelim?” diye sormanız en doğrusudur. Böylece çocuğunuza ne anlatacağınızı da buna göre ayarlarsınız.

İlk görüşmede çocuğunuza bir etiket konması beklenmez. Amaç, çocuğunuzun hangi durumlarda zorlandığını birlikte anlamak ve sonraki adımı konuşmaktır. Bazı durumlarda birkaç görüşmeye ihtiyaç duyulabilir, bazı durumlarda ebeveynle yapılan çalışma öne çıkar. Bunu ilk görüşmenin sonunda sormanız yeterlidir.

Çocuğunuza Görüşmeyi Nasıl Anlatırsınız?

Çocuklar belirsizliği çoğu zaman gerçeğin kendisinden daha zor taşır. “Bir yere gideceğiz, sonra görürsün” demek, çocuğun boşluğu kendi hayal gücüyle doldurmasına yol açabilir. Kısa ve dürüst bir açıklama ise ona tutunacak bir şey verir.

Konuşmanın zamanlaması da önemlidir. Okul öncesi bir çocuğa günler önce söylemek, beklemeyi uzatıp gerginliği büyütebilir; bir iki gün önce söylemek çoğu zaman yeterlidir. Okul çağındaki bir çocuk ise soru sormak için daha fazla zaman isteyebilir. Konuyu yatma saatinde ya da bir tartışmanın hemen ardından açmamak işinizi kolaylaştırır. Arabada yan yana giderken ya da birlikte yürürken yapılan sohbetler, göz göze oturup “seninle ciddi bir konu konuşacağız” demekten daha az baskı yaratabilir.

3-6 yaş için

Bu yaşta somut ve kısa cümleler işe yarar: “Salı günü çocuklarla konuşan biriyle tanışacağız. Onun odasında oyuncaklar ve boyalar olabilir. Çocuklarla ve anne babalarla konuşur, duygular hakkında birlikte düşünür. Ben de seninle olacağım.” Odada neler olacağını bilmiyorsanız uydurmayın; “Gidince birlikte bakarız” demek dürüst bir cevaptır.

7-11 yaş için

Okul çağındaki çocuk “neden?” diye sorar ve gerçek bir cevap ister. Sorunu suçlama olmadan, ailece yaşanan bir zorluk olarak anlatabilirsiniz: “Son zamanlarda sabahları okula giderken ikimiz de çok zorlanıyoruz. Bu konuda çocuklarla ve ailelerle çalışan biriyle konuşmak istiyoruz. O bize nasıl yardımcı olabileceğini anlamak için sorular soracak. Sen de istediğini anlatabilirsin, anlatmak istemediğin bir şeyi söylemek zorunda değilsin.”

Çocuğunuzun sorularına verdiğiniz cevaplar da hazırlığın parçasıdır. “Orada ne kadar kalacağız?”, “Sen de içeride olacak mısın?”, “Okuldakiler öğrenecek mi?” gibi sorular gelebilir. Bildiğiniz kadarını söyleyin, bilmediğinizi “Bunu birlikte soracağız” diye ertelemek de dürüst bir yoldur. Okul çağındaki çocuklar için “Okuldakiler öğrenecek mi?” sorusu önemlidir. Okulla hangi bilgilerin paylaşılabileceğini ve güvenliği ilgilendiren durumlarda gizliliğin sınırlarını ilk görüşmede sorun; çocuğunuza yalnızca netleştirdiğiniz bilgiyi aktarın.

Çocuğunuz “Ben gitmek istemiyorum” derse bunu tartışmaya çevirmeden kabul edin: “İstememeni anlıyorum. Yine de bir kez gidip tanışalım, nasıl olduğunu sonra birlikte konuşuruz.” İtirazını duymak, kararı değiştirmeden de mümkündür.

“Ben mi Sorunluyum?” Kaygısına Nasıl Cevap Verilir?

Pek çok çocuk, kendisi için bir uzmana gidildiğini öğrendiğinde bunu “yaramazım” ya da “beni düzeltecekler” diye yorumlayabilir. Bu kaygıya cevap verirken bir ayrımı netleştirmek yardımcı olur: Zorlanılan bir durum vardır, ama çocuğun kendisi sorun değildir. “Sen bozuk değilsin; öfkelendiğinde ne yapacağımızı bilmekte hepimiz zorlanıyoruz” cümlesi, davranışı çocuktan ayırır.

Görüşmeyi asla bir ceza ya da tehdit olarak kullanmayın. “Böyle yapmaya devam edersen seni oraya götürürüm” cümlesi, görüşme odasını çocuğun gözünde bir cezalandırma yerine dönüştürebilir. Aynı şekilde “iğne yapmayacaklar, doktor değil” gibi savunmaya geçen açıklamalar da çocuğun aklına hiç gelmemiş bir korkuyu ekleyebilir. Bunun yerine görüşmede ne yapılacağını olumlu ve sade biçimde anlatın: konuşmak, oyun oynamak, resim çizmek, soru sormak.

Ebeveynin kendi kaygısı da bu konuşmaya yansır. Randevuyu “çocuğumda bir şey mi var?” korkusuyla almışsanız, bu gerginlik sesinize ve yüzünüze geçebilir; çocuklar bunu sözlerden önce fark edebilir. Konuşmadan önce kendi cümlelerinizi bir kez sesli söylemek ya da eşinizle hangi kelimeleri kullanacağınızı kararlaştırmak, çocuğa iki farklı mesaj gitmesini de önler.

Ailenin de bu sürecin içinde olduğunu göstermek çocuğu rahatlatır. “Ben de konuşacağım, babanla ben de bir şeyler öğreneceğiz” demek, yükün yalnızca çocuğun omzunda olmadığını anlatır. Çocuğunuz duygularını adlandırmakta zorlanıyorsa, evde duyguları birlikte konuşmanın yolları için çocuklarda duygusal zeka yazısına göz atabilirsiniz; bu küçük alışkanlık görüşmede kendini ifade etmesini de kolaylaştırabilir.

Ebeveyn Olarak İlk Görüşmeye Nasıl Hazırlanırsınız?

Görüşme odasına girdiğinizde aklınızdaki her şeyi sırayla anlatmak zorlaşabilir. Bir yandan çocuğunuz yanınızdadır, bir yandan da yıllardır biriken gözlemler aynı anda dile gelmek ister. Kısa bir not, nereden başlayacağınızı belirlemenize yardım eder.

Notunuzu şu beş satırla kurabilirsiniz:

• Ne zamandan beri? Değişikliği ilk ne zaman fark ettiniz? Kesin tarih bilmiyorsanız “yaz tatilinden sonra”, “kardeşi doğduğundan beri” gibi yaklaşık bir zaman yeterlidir.
• Nerede ve kiminle? Zorlanma evde mi, okulda mı, belli bir kişinin yanında mı ortaya çıkıyor? Her yerde mi, yoksa yalnızca bazı ortamlarda mı?
• Ne olunca? Öncesinde ne oluyor? Ödev saati, ekranın kapatılması, sabah hazırlığı, ayrılık anı gibi.
• Ne denedik? Hangi yollar biraz işe yaradı, hangileri durumu zorlaştırdı? Burada kendinizi değerlendirmiyor, bilgi topluyorsunuz.
• Ne sormak istiyorum? Görüşmeden çıkarken hangi soruya cevap almış olmak istersiniz?

Doldurulmuş bir örnek şöyle olabilir: “Okul başladığından beri; sabahları evde, özellikle kahvaltıdan sonra; okul çantasını hazırlarken karnının ağrıdığını söylüyor ve ağlıyor; konuşarak ikna etmeye çalıştık, kızdığımızda daha da kötüleşti; bunun geçici bir uyum dönemi mi yoksa üzerinde durmamız gereken bir durum mu olduğunu öğrenmek istiyorum.”

Bu not bir test değildir; satırların sayısından ya da uzunluğundan bir sonuç çıkmaz. Görüşmede notunuzu okuyabilir ya da yalnızca ilk satırdan başlayabilirsiniz. Anne ve baba ayrı gözlemlere sahipse ikisinin notunu ayrı tutmak işe yarayabilir; farklı gördüğünüz şeyler de değerli bilgidir. Varsa okul öğretmeninin gözlemlerini ve çocuk doktorunun yaptığı muayene sonuçlarını yanınızda getirebilirsiniz. Not tutmak randevu için bir koşul değildir; hazırlayamadıysanız da görüşmeye gelebilirsiniz.

İlk Görüşmede Ebeveyne Düşen Rol Nedir?

Çocuk yanınızdayken onun hakkında konuşmak hassas bir iştir. “Hiç söz dinlemiyor”, “kardeşini hep kıskanıyor” gibi genellemeler, çocuğun duyduğu anda kendisiyle ilgili bir hükme dönüşebilir. Gözlemi davranışla anlatmak daha güvenlidir: “Akşamları ödev saatinde masadan kalkıyor” demek, “tembel” demekten farklı bir şey anlatır. Çocuğunuzun duymaması gerektiğini düşündüğünüz konuları ise önceden belirtip ayrı konuşmayı isteyebilirsiniz.

Çocuğunuz konuştuğunda araya girip düzeltmemeye çalışın. Anlattığı sizin hatırladığınızdan farklı olsa bile onun nasıl yaşadığını gösterir. Hiç konuşmaması, köşeye çekilmesi ya da yalnızca oyuncaklarla ilgilenmesi de olağan bir başlangıç olabilir; onu “Hadi anlatsana” diye zorlamak gerekmez.

İlk görüşme sizin soru sormanız için de bir fırsattır. Şu soruları sorabilirsiniz:

• “Çocuklarla çalışma konusunda hangi eğitim ve deneyime sahipsiniz?”
• “Bu süreçte ebeveyn olarak biz ne kadar yer alacağız? Bizimle ayrıca görüşecek misiniz?”
• “Çocuğumun size anlattıklarından hangileri bizimle paylaşılır, hangileri aranızda kalır? Bunun sınırları nedir?”
• “Gerekirse okulla ya da çocuk doktoruyla nasıl bir iletişim kurulur?”

Gizlilik sorusu özellikle önemlidir. Çocuğun kendini güvende hissetmesi için anlattıklarının her ayrıntısının ebeveyne aktarılmaması gerekebilir; buna karşın güvenliğini ilgilendiren durumlar paylaşılır. Bu dengenin nasıl kurulacağını en başta konuşmak, ileride yaşanabilecek kırgınlıkları önler. Görüşmelerin genel olarak nasıl ilerlediğini merak ediyorsanız psikoterapi seansları yazısı sürecin temel adımlarını anlatıyor.

Görüşme Günü ve Sonrasında Neler Yapabilirsiniz?

Görüşme gününü sıradan bir günün parçası gibi planlamak çocuğun gerginliğini azaltabilir. Yorucu bir okul gününün ya da bir doğum günü partisinin hemen ardından gitmemeye, yolda acele etmemeye çalışın. Aç gitmemesi, yanında sevdiği küçük bir oyuncağı ya da yaptığı bir resmi götürmesi de tanışmayı kolaylaştırabilir. Online görüşme planladıysanız sessiz bir oda, şarjı dolu bir cihaz ve kardeşlerin araya girmeyeceği bir zaman ayarlamak gerekir; küçük çocuklarda online görüşmenin nasıl kurulacağını önceden sormak iyi olur.

Görüşmeden çıktıktan sonra çocuğu soru yağmuruna tutmayın. “Ne konuştunuz, benim hakkımda ne dedin?” gibi sorular, odadaki güveni zedeleyebilir. “Nasıl geçti, sana nasıl geldi?” gibi açık bir soru sorup, cevabı ne olursa olsun kabul etmek yeterlidir. Anlatmak isterse dinleyin, istemezse üstüne gitmeyin.

Değişikliğin hemen görünmesini beklemeyin. İlk görüşmeden sonra bazı çocuklar rahatlar, bazıları birkaç gün daha huzursuz olabilir; ikisi de olağan tepkiler arasında olabilir. Okul başlangıcı, taşınma ya da kardeş doğumu gibi bir değişimin ardından zorlanan çocuklarda evde neler yapılabileceğini uyum sorunları yaşayan çocuklar yazısında bulabilirsiniz. Gördüğünüz yeni bir şey olursa hazırlık notunuza ekleyip bir sonraki görüşmede paylaşabilirsiniz.

Hangi Durumlarda Randevuyu Beklememelisiniz?

Hazırlık yazılarının çoğu rutin bir randevuyu anlatır. Bazı durumlar ise rutin randevuyu beklememeyi gerektirir. Çocuğunuzun yemek yemeyi uzun süredir reddetmesi, hızla kilo kaybetmesi, uykusunun belirgin biçimde bozulması, sık tekrarlayan karın ya da baş ağrıları gibi bedensel yakınmalar varsa önce çocuk doktoruna başvurun. Bu yakınmaları yalnızca psikolojik bir nedene bağlamak, gözden kaçmaması gereken bir sağlık sorununun atlanmasına yol açabilir.

Acil durumda ne yapmalı?

Çocuğunuz kendine zarar vermekten ya da ölmek istediğinden söz ediyorsa, biri tarafından incitildiğini ya da istismara uğradığını anlatıyorsa veya hemen müdahale gerektiren bir tehlike varsa hazırlık yapmayı ya da randevu gününü beklemeyin. 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Çocuğunuzu bu sırada yalnız bırakmayın ve anlattıklarını sakin bir sesle dinleyin.

Çocuğunuz İçin Görüşme Hakkında Bilgi Alın

İlk görüşmeyi nasıl planlayacağınızı, çocuğunuzla mı yoksa önce yalnız mı gelmenizin uygun olacağını sormak için Psikoterapist ve Psikolojik Danışman Mehmet Ulubey’in çocuk danışmanlığı sayfasından bilgi alabilir ya da 0543 108 25 76 numarasını arayabilirsiniz. Görüşmeler Adana’da yüz yüze, Türkiye genelinde ise online yapılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Çocuğum ilk görüşmede hiç konuşmazsa ne olur?

Bu bir başarısızlık sayılmaz. Bazı çocuklar ilk görüşmede yalnızca odayı ve kişiyi tanır; oyun oynar, resim çizer ya da sizin yanınızda sessiz kalır. Çocuğun kendi hızında alışması zaman alabilir ve bunu zorlamak genellikle işe yaramaz.

Kardeşini de götürmeli miyim?

Özel bir neden yoksa ilk görüşmeye kardeşleri götürmemek daha iyidir. Görüşmenin odağı dağılabilir ve çocuğunuz kardeşinin yanında rahat konuşamayabilir. Kardeş ilişkisi konunun bir parçasıysa bunun nasıl ele alınacağını randevu alırken sorabilirsiniz.

Anne ve baba ayrı yaşıyorsa ikisi de katılmalı mı?

İki ebeveynin de sürece dahil olması çocuk için çoğu zaman yararlıdır, ancak bunun biçimi ailenin durumuna göre değişir. Ebeveynler ayrı ayrı görüşebilir ya da biri ilk görüşmeye katılırken diğeri sonradan dahil olabilir. Velayet ve izin konusunda bir belirsizlik varsa bunu randevu öncesinde belirtmeniz gerekir.

Çocuğa “gezmeye gidiyoruz” deyip götürmek doğru mu?

Bu yol kısa vadede kolay görünse de çocuk görüşme odasına girdiğinde kandırıldığını hissedebilir ve bu, uzmana duyacağı güveni baştan zorlaştırabilir. Kısa ve dürüst bir açıklama, yaşı ne olursa olsun daha sağlam bir başlangıçtır.

Kaç görüşme sürer?

Bunu önceden kesin olarak söylemek mümkün değildir. Süre; konunun ne olduğuna, ne zamandır sürdüğüne, çocuğun yaşına ve ailenin sürece katılımına göre değişir. İlk görüşmenin sonunda nasıl bir yol izleneceğini ve ne sıklıkla görüşüleceğini konuşabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.