Tıbbi Nedeni Bulunamayan Kronik Ağrı: Psikolojik Olabilir mi?

Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı, üç aydan uzun süren ya da tekrarlayan ve yapılan incelemelerde tam karşılığı bulunamayan gerçek bir ağrıdır. Psikolojik etkenler ağrıyı artırabilir, ama tek başına nedeni olduğu söylenemez. Sıra önce hekim değerlendirmesindedir; psikoterapi, ağrıyla yaşamayı düzenlemeye destek olur.

Tahliller temiz çıktı, ağrınız ise yerinde duruyor. Üstüne bir de “Demek ki psikolojik” cümlesini duymuş olabilirsiniz. Bu yazı o cümlenin neyi doğru, neyi yanlış söylediğini ayırır ve hekime de görüşmeye de götürebileceğiniz bir not önerir. Sorularınızı ilk görüşmeden önce WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı, çoğu zaman anlaşılmama hissini de beraberinde getirir.

Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı nedir, “hepsi kafanda” mı demektir?

Hayır; nedenin bulunamaması, ağrının olmadığı anlamına gelmez. NHS, tıbbi olarak açıklanamayan belirtilerin uydurma ya da “kafada” olmadığını, gerçek olduğunu ve günlük işlevi etkileyebildiğini açıkça yazar. Doktorların bir neden bulamamasını da tıpta alışılmadık saymaz (NHS, tıbbi olarak açıklanamayan belirtiler). Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı gerçek bir yaşantıdır ve ciddiye alınmayı hak eder.

Kas ve eklem ağrıları, sırt ağrısı ve baş ağrısı bu belirtiler arasında sayılır. İngiltere’nin sağlık kılavuzu NICE, üç aydan uzun süren ya da tekrarlayan ağrıya kronik ağrı der. Altta yatan bir durum ağrıyı ya da etkisini yeterince açıklamıyorsa “kronik primer ağrı” tanımını kullanır; bu mekanizmaların yalnızca kısmen anlaşıldığını da belirtir (NICE, kronik ağrı kılavuzu NG193).

Somatizasyon sözcüğünü de duymuş olabilirsiniz. Bu sözcük, ruhsal sıkıntının bedensel belirtilerle yaşanabilmesini anlatmak için kullanılır. Ama kendi başına bir açıklama ya da tanı değildir; sizin ağrınıza uyup uymadığına ancak değerlendirme sonunda bakılabilir.

Önce hangi tıbbi değerlendirme gerekir?

Yeni başlayan, karakteri değişen ya da daha önce hiç incelenmemiş bir ağrıda ilk adres hekimdir; psikolojik açıklama bu adımın yerine geçmez. Ağrının yerine göre aile hekimi, nöroloji, fizik tedavi ya da romatoloji gibi bir bölüm gerekebilir. Hangi tetkikin gerektiğine hekim karar verir. Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı söz konusu olsa bile ilk adres hekimdir.

Hekimle konuşurken ağrıyla birlikte aldığınız ilaçları da anlatın. NHS, uzun süre ağrı kesici kullanımının baş ağrısına yol açabileceğini örnek verir; bu yüzden kullandığınız her şeyi söylemek değerlendirmeye yarar. İlacı bırakma ya da değiştirme kararını kendi başınıza vermeyin. Bir durumun atlandığını düşünüyorsanız ikinci görüş istemek de hakkınızdır.

Şu durumlarda ağrıyı “nasılsa tahlillerim temizdi” diye geçiştirmeyin; hekime başvurmayı geciktirmeyin:

• Açıklanamayan kilo kaybı ya da ateş eşlik ediyorsa
• Kol ya da bacakta yavaş yavaş artan güçsüzlük veya uyuşma fark ettiyseniz
• Ağrı giderek artıyor ya da sizi geceleri uyandırıyorsa

Ani ve şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma, kol ya da bacakta ani güçsüzlük, hayatınızın en şiddetli baş ağrısı, konuşma bozukluğu ya da idrar ve dışkı kontrolünü kaybetme gibi durumlarda 112’yi arayın.

Stres ve duygular ağrıyı nasıl etkiler?

Stres ve kaygı, ağrının nedeni olmadan da onu taşımayı zorlaştırabilir; asıl ayrım “neden” ile “etkileyen” arasındadır. NHS, stresin ağrı gibi sorunlarla ilişkilendirildiğini ve bedensel belirtilerin depresyon ya da kaygıya yol açabildiğini, bunların da belirtileri ağırlaştırarak kısır döngü kurabildiğini anlatır. Yani bu yol tek yönlü değildir: ağrı da ruh hâlinizi etkiler. Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı, stresle birlikte daha zor taşınır hâle gelebilir; bu, stresin ağrının nedeni olduğu anlamına gelmez.

Bu döngü bazı kişilerde şöyle işleyebilir:

1. Ağrı: Sabah sırtınız sızlıyor, güne temkinli başlıyorsunuz.
2. Korku: “Ya kötüleşirse, ya bir şey kaçırıldıysa?”
3. Geri çekilme: Yürüyüşü, buluşmayı, işi erteliyorsunuz.
4. Yorgunluk: Uyku bozuluyor, beden gerginleşiyor, dikkat hep ağrıda kalıyor.
5. Yeniden ağrı: Ertesi gün aynı sızı daha ağır geliyor.

Bu döngüyü görmek ağrının suçunu size yüklemez. “Stresini azaltsan geçer” demek de değildir. Yalnızca müdahale edilebilecek yerleri gösterir: korkuyla kurulan cümleler, kaçınılan işler, uyku düzeni. Gerginliğin bedendeki izlerini merak ediyorsanız kronik stresin bedensel sinyalleri ile kaygının bedene etkisi yazılarına bakabilirsiniz. Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı bu döngüyle birlikte okunduğunda, müdahale edilebilecek noktalar belirginleşir.

Psikoterapi kronik ağrıda ne yapar, ne yapmaz?

Psikoterapi ağrının yerine başka bir açıklama koymaz; ağrıyla ilgili korkuyu, kaçınmayı ve kaybedilen günlük işleri ele alır. NHS, bilişsel davranışçı terapinin (BDT) amacını belirtiler, endişeler, duygular ve baş etme biçimleri arasındaki bağı anlayarak belirtileri yönetmeye yardım etmek olarak tanımlar. NICE de 16 yaş ve üzerinde kronik primer ağrıda BDT’yi ya da kabul ve kararlılık terapisini düşünülebilecek seçenekler arasında sayar.

Psikoterapist Mehmet Ulubey’in ofisinde BDT ve çözüm odaklı yaklaşımlarla çalışılır. Bilişsel davranışçı terapi seansları ağrı konusunda şu tür başlıklarda ilerleyebilir:

• “Bu ağrı beni yatağa bağlayacak” gibi cümleleri fark etmek ve sınamak
• Bırakılan işlere kendinize uygun bir hızla dönmeyi planlamak (hekiminizin bir kısıtlaması varsa ona uyarak)
• Uyku, dinlenme ve gün düzenini gözden geçirmek
• Yakınlarınıza ağrınızı nasıl anlatacağınızı konuşmak

Dürüst sınırı da söyleyelim: Psikoterapi ağrınızın geçeceği sözünü veremez; süre ve seyir kişiye göre değişir. Hekim takibinizin yerini de almaz, ilaç kararı hekimindir. Hekim takibinizi sürdürürken görüşmelere devam edebilirsiniz. Depresyon eşlik ediyorsa gerekli durumlarda psikiyatri hekimleri ile koordineli çalışılmaktadır. Ağrının yükü kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşüncelerine vardıysa randevuyu beklemeyin; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı için psikoterapi, hekim takibinin yerine değil yanına konur.

Hekime ve ilk görüşmeye hangi notu götürebilirsiniz?

En işe yarar hazırlık, ağrıyı iki kişiye birden anlatan kısa bir nottur: Bir hafta boyunca, gün sonunda şu dört satırı doldurun.

Bu not tanı koymaz ve “ağrı psikolojik mi” sorusuna cevap vermez. Üçüncü satırı doldururken “Demek ki sebep buymuş” sonucuna atlamayın; aynı gün iki şey yaşanması, biri ötekine yol açtı demek değildir. Not tutmak ağrıya daha çok takılmanıza yol açıyorsa bırakın. Hazırlıksız da başvurabilirsiniz. Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı notunu hekiminize de götürebilirsiniz.

Üçüncü satırda sürekli endişe görüyorsanız anksiyete belirtileri, iş yükü görüyorsanız iş yerinde tükenmişlik yazısı görüşmede neyi konuşacağınızı netleştirebilir.

Seans süreci ve Adana Çukurova ofisindeki işleyiş nasıldır?

Görüşmeler Adana Çukurova ilçesi Yüzüncüyıl Mahallesi’ndeki ofiste yüz yüze ya da Türkiye genelinde online psikolojik danışmanlık olarak yapılır; bir seans yaklaşık 60 dakika sürer. Ağrıya sürekli endişe de eşlik ediyorsa Adana’da kaygıyla baş etme yazısı yol gösterebilir. Uzun süre oturmak ağrınızı artırıyorsa bunu baştan söyleyin; oturuşunuzu değiştirmek ya da kısa bir ara vermek konuşulabilir.

İlk görüşmede ne olur?

Psikoterapist Mehmet Ulubey ilk görüşmede ağrınızın öyküsünü ayrıntılı olarak dinler: hangi hekimlere gittiğiniz, ne duyduğunuz, ağrının hayatınızdan ne aldığı. Bu görüşme “ağrınız psikolojik” demek için yapılmaz; ağrınızın varlığını kanıtlamanız da beklenmez. Hangi desteğin size uygun olduğu birlikte belirlenir; gerekirse ilgili hekime yönlendirilirsiniz. Devam etme kararı sizindir. Görüşmede sorabileceğiniz sorular da vardır: “Hekimimle nasıl birlikte ilerleriz?”, “Neyi hedefleyeceğiz?”, “Bunun işe yarayıp yaramadığını nasıl anlarız?” Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı öyküsü, ilk görüşmede acele edilmeden dinlenir.

Bugün hangi küçük adımı atabilirsiniz?

Bugün için yeterli adım, ağrı yüzünden bıraktığınız tek bir işi yazmaktır. Geri dönmeniz gerekmiyor; sadece neyi özlediğinizi görün. Görüşme planlamak isterseniz WhatsApp’tan “Uzun süredir ağrım var, tahlillerim temiz çıktı; görüşme hakkında bilgi almak istiyorum” diye yazın. Telefonu tercih ederseniz 0543 108 25 76. Hizmetin ayrıntıları bireysel danışmanlık randevusu sayfasındadır. Ödeme konusunda randevuda bilgi verilir. Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı yüzünden bıraktığınız işi yazmak, küçük ama somut bir başlangıçtır.

Sık Sorulan Sorular

Tahlillerim temiz çıktı, doktor değiştirmeli miyim?

Tek başına temiz bir tahlil bunu gerektirmez; ama belirtileriniz değişiyorsa ya da bir şeyin atlandığını düşünüyorsanız ikinci görüş isteyebilirsiniz. Aynı tetkikleri tekrar tekrar yaptırma ihtiyacı sizi yoruyorsa, bunu da hekiminizle konuşun.

Fibromiyalji tanım var, psikoterapi uygun olur mu?

Fibromiyaljiyle ilgili tıbbi değerlendirme ve tedavinizi hekiminiz yürütür. Psikoterapi bunun yerine geçmez; uyku, kaygı, kaçınılan işler ve ruh hâli üzerinde destek olarak ele alınabilir. Hekiminize görüşmeye başlayacağınızı söylemeniz sürecinizi kolaylaştırır.

Psikoterapiye başlamak, ağrımın psikolojik olduğunu kabul etmek mi demek?

Hayır. Görüşmeye başlamak, ağrının nedeni konusunda bir karar vermek değildir; yalnızca ağrının hayatınızdaki yerini konuşmaya açmaktır. Hekiminizin bedensel değerlendirmesi de bununla sona ermez, ikisi yan yana yürüyebilir. Tıbbi nedeni bulunamayan kronik ağrı için psikoterapiye başlamak, ağrının gerçekliğini sorgulamak değildir.

Yakınlarım “abartıyorsun” diyorsa ne yapabilirim?

Ağrı dışarıdan görünmediği için yakınlar bazen onu küçümseyebilir. “Ağrım gerçek, bugün şunu yapamıyorum, şurada yardımın işime yarar” gibi somut bir cümle, tartışmadan daha çok işe yarayabilir. İsterseniz bu konuşmayı görüşmede birlikte hazırlayabilirsiniz.

Ağrı uykumu bozuyor; önce neyi konuşmalıyım?

Geceleri sizi uyandıran bir ağrıyı önce hekiminize anlatın. Bedensel değerlendirme yapıldıktan sonra zihni susmayan geceler görüşmede ele alınabilir. Kaygı ve uykusuzluk döngüsü yazısı bu konuda bir başlangıç sunar.

Online görüşme ağrısı olan biri için uygun mu?

Yola çıkmak ya da uzun oturmak zor geliyorsa online görüşme kolaylık sağlayabilir; kendinize uygun pozisyonda ve özel bir yerde bağlanabilirsiniz. Yeni ve şiddetli bir bedensel belirti varsa bu görüşmeyi beklemeyin, hekime başvurun.

Bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.