Çocuğunuz İçin Yurt Dışında Destek Ararken: Kime, Hangi Sırayla Başvurulur?

Çocuğunuz için yurt dışında destek ararken tek bir doğru sıra yoktur; ülkeye ve çocuğun durumuna göre değişir. Genel çerçeve: gördüklerinizi not edin, okul ve hekimle konuşun, yerel çocuk hizmetlerini sorun. Psikoterapist ve Psikolojik Danışman Mehmet Ulubey ile Türkçe online ebeveyn görüşmesi yapabilirsiniz; yüz yüze görüşme yalnızca Adana Çukurova Yüzüncüyıl Mahallesi’ndeki ofistedir.

Önce bir şey sormak isterseniz en kolayı WhatsApp’tan kısa bir mesaj yazmaktır. Aşağıda endişenizi nasıl netleştirebileceğinizi, okula, hekime ve yerel hizmetlere neler soracağınızı ve Türkçe ebeveyn görüşmesinin bu sırada nerede durduğunu bulacaksınız.

Çocuğunuzdaki değişiklik sizi endişelendiriyorsa neye bakabilirsiniz?

Çocuğun odasının kapısında durup “bu geçer mi, yoksa birine mi sormalıyım?” diye düşündüğünüz akşamlar olabilir. Yurt dışında bu soru bir adım daha ağırlaşır: kime, nereden, hangi dilde sorulacağı da belirsizdir. Kime başvuracağınızı seçmeden önce daha küçük bir soru işe yarar: gördüğünüz şey tam olarak nedir?

Aşağıdaki sorular tanı koymaz, puanlanmaz ve çocuğunuzu değerlendirmez; yalnızca gördüklerinizi sıraya koymanız için bir çerçevedir:

• Bu değişiklik ne zaman başladı; taşınma, okul değişikliği ya da bir kayıp gibi bir olayla aynı döneme denk geliyor mu?
• Yalnızca evde mi, yalnızca okulda mı, yoksa her yerde mi görülüyor?
• Uyku, iştah, karın ya da baş ağrısı gibi bedensel bir değişiklik de var mı?
• Arkadaşlarından, sevdiği etkinliklerden ya da okula gitmekten uzaklaşıyor mu?
• Öfke, korku ya da ağlama eskisinden daha sık ya da daha uzun mu sürüyor?

Hepsine “evet” demeniz gerekmez; tek bir alandaki değişiklik de okulla konuşmak ya da bir görüşme istemek için yeterli olabilir. Çocuğun evde ve okulda farklı görünmesi tek başına bir şey kanıtlamaz, ama bu farkı bilmek, konuşacağınız herkes için yararlı bir ipucudur. Bedensel yakınmalar yalnızca psikolojik bir açıklamaya bağlanmaz; bu yüzden hekim kapısı listede kalır.

Bazı başlıklar için ayrı yazılar var: sık tekrarlayan öfke patlamalarında uzman desteğinin ne zaman düşünüleceğini, okula gitmek istemeyen çocuk için ise okul reddi yazısını okuyabilirsiniz.

Aynı notu her kapıya götürün: bir sayfalık gözlem notu

Okula, hekime ve bir ruh sağlığı uzmanına ayrı ayrı gittiğinizde hikâyeyi her seferinde baştan anlatmak yorucudur. Yabancı bir dilde, kısa bir randevuda ise ayrıntılar kolayca kaybolur. Bir sayfalık not, bunu hafifletebilir. Çocuğun görmeyeceği bir yerde, bir iki hafta boyunca şu üç satırı doldurmanız yeterlidir:

• Ne gördüm? Yorum değil, davranış yazın: “Üzgün” yerine “iki akşamdır yemek masasından erken kalktı”. Çocuğun kendi cümlesini, hangi dilde söylediyse o dilde yazın; çevirmek anlamı kaydırabilir.
• Nerede ve ne zaman? Ev, okul, hafta sonu, tatil; günün hangi saati, hangi ortamda.
• Ne işe yaradı, ne yaramadı? Yanında oturmak, ışığı açık bırakmak, bir süre yalnız bırakmak: sakinleşmesine yardım eden ya da gerginliği artıran şey.

Notu görüşmede doğrudan okuyabilir ya da fotoğrafını çekip yanınızda taşıyabilirsiniz. Bu bir ölçek ya da test değildir; boş kalan satır sorun olmaz, “henüz bilmiyorum” da bir bilgidir.

Not tutmanın kendisi de kaygıyı büyütebilir. Kendinizi çocuğu sürekli izleyen biri gibi hissetmeye başlarsanız süreyi kısaltın ya da yalnızca belirli saatlerde yazın. İki hafta bir fikir vermeye yeterli olabilir; notun eksik kalması başvurunuzu geciktirmek için bir neden değildir.

Hangi sırayla başvurulur? Genel bir çerçeve

Sıra ülkeye, çocuğun yaşına ve endişenin türüne göre değişir. Başvuru yolları ülkeye göre değiştiği için yerel işleyişi okulunuzdan, çocuğun hekiminden ya da yerel sağlık kurumundan teyit edin. Genel çerçeve şöyle düşünülebilir:

1. Güvenlik söz konusuysa: sıra beklemez; bulunduğunuz ülkenin acil yardım hattı (aşağıdaki bölüm).
2. Kendi gözleminizi netleştirmek: gözlem notu ve isterseniz bir Türkçe ebeveyn görüşmesi.
3. Okul ya da kreş: çocuğu gün boyu gören yetişkinlerle konuşmak.
4. Çocuğun hekimi: bedensel değişikliklerin sorulması ve gerekirse yönlendirme.
5. Yerel çocuk ruh sağlığı hizmetleri: çocuğun kendisinin değerlendirilmesi ya da onunla çalışılması gerekiyorsa.

Bu bir zorunluluk değil, bir çerçevedir. Üçüncü ve dördüncü adım aynı hafta içinde yapılabilir; yakınmanın ağırlığı bedensel ise hekim, okuldaki davranış ise okul öne geçebilir. Ebeveyn görüşmesinin ikinci sırada durmasının nedeni, diğer kapılara hazırlıklı gitmenizi sağlaması ve onları beklemesinin gerekmemesidir; hiçbirinin yerine geçmez.

Hangi kapının öne geçtiğini üç ayrı durum üzerinden düşünebilirsiniz. Karın ağrısı, uyku ya da iştah değişikliği öne çıkıyorsa önce hekim sorusu gelir, çünkü bedensel bir neden elenmeden yapılan her yorum eksik kalır. Öğretmenin ya da bakım verenin size “sınıfta şunu görüyoruz” dediği bir durumda okul görüşmesi öne geçer, çünkü çocuğu gün boyu gören kişilerin gözlemi elinizdeki en somut bilgidir.

Üçüncü durum, değişikliğin bir ayrılık, kayıp ya da taşınma gibi aile içi bir olayın ardından geldiği durumdur. Burada çocuğun yanında olan sizsiniz ve kendi yükünüzü taşıyor olabilirsiniz; ebeveyn görüşmesi bu durumda ilk adım olarak daha anlamlı olabilir. Üç durum birbirini dışlamaz; hangisinin ağır bastığına birlikte bakılabilir.

Okula, hekime ve yerel hizmetlere ne söylenir, ne sorulur?

Her kapıda not başka bir amaca hizmet eder: okulda notu öğretmene gösterebilir, hekimde ilk dakikada okuyabilir, yerel hizmette ise başvuru sırasında yanınızda bulundurabilirsiniz. Okul en çok “nerede ve ne zaman” kısmını, hekim bedensel değişiklikleri, ruh sağlığı görüşmesi ise “ne işe yaradı, sizi ne zorluyor” kısmını ister. Aşağıdaki sorular yalnızca örnektir; yanıtlar kuruma göre değişir.

Okul ya da kreş

“Sınıfta ya da teneffüste siz de bunu görüyor musunuz? En çok hangi anlarda? Okulda öğrencilerin desteğiyle ilgilenen bir birim ya da kişi var mı, ona nasıl ulaşılır?” diye sorabilirsiniz. Çocuğa bir sıfat yapıştırmak yerine (“utangaç”, “yaramaz”) gözlediğiniz davranışı anlatmak, konuşmayı suçlama olmaktan çıkarır. Çocuk küçükse okul yerine kreşteki bakım verenle ya da öğretmenle konuşursunuz.

Çocuğun hekimi

“Uyku, iştah ya da ağrıdaki değişimin bedensel bir nedeni olup olmadığına bakılabilir mi? Başka bir hizmete yönlendirme gerekirse bu nasıl işliyor?” sorularını not edin. Hangi hizmetin hangi koşulla kullanılabildiği ve sigortanızın neyi kapsadığı ülkeye göre değişir; bunu hekiminizden ya da sigorta kurumunuzdan teyit edin.

Yerel çocuk ruh sağlığı hizmetleri

Buraya doğrudan mı başvurulduğunu yoksa bir yönlendirme mi gerektiğini, görüşmenin hangi dilde yapılacağını ve gerekirse çeviri desteği olup olmadığını sorabilirsiniz. Çocuğun kendisinin değerlendirilmesi gerekiyorsa bunu yapacak olanlar, bulunduğunuz yerde bu işle görevli uzmanlar ve kurumlardır. Bir bekleme süresi söz konusuysa, sürenin ne kadar olduğunu da sormanızda yarar vardır.

Türkçe ebeveyn görüşmesi bu sırada nerede durur?

Ebeveyn görüşmesi çocuğun değil, sizin görüşmenizdir. Gördüklerinizi, evde neyin işleyip neyin işlemediğini ve sizi neyin zorladığını kendi dilinizde konuşursunuz. Çözüm odaklı bakışta önce “zaten işleyen anlar neler?” sorusuna bakılır; örneğin çocuğun gerginliğinin daha çabuk geçtiği günlerde evde ne farklıydı? Bilişsel davranışçı bakışta ise “yanlış bir şey mi yapıyorum?” gibi düşüncelerin sizi nasıl davranmaya ittiği ele alınabilir. İlerleme kişiye göre değişir; süre ya da sonuç garantisi verilemez.

Görüşmede yapılabilecek somut işler şunlardır: gözlem notunu birlikte okuyup hangi kapıya hangi sorunun götürüleceğini belirlemek, okulla ya da hekimle konuşacağınız cümleleri denemek ve çocuğunuzun yanında sakin kalmakta zorlandığınız anları konuşmak.

Yapamayacağı şeyler de açıktır. Ebeveyn görüşmesi çocuğa tanı koymaz, onu değerlendirmez, resmî rapor ya da okul belgesi düzenlemez ve okul, hekim ya da yerel hizmetin yerine geçmez. Çocuk ya da ergenle ayrıca görüşme gerekip gerekmediği, yaşı ve durumu dikkate alınarak ilk görüşmede birlikte belirlenir; online biçim her yaş ve durum için uygun olmayabilir.

Ergenle ilgili çalışmayı ergen danışmanlığı, küçük çocuklarla ilgili çalışmayı çocuk danışmanlığı sayfasında bulabilirsiniz. Çocuklarla kullanılan yöntemlerden biri olan oyun terapisinin ne olduğunu ise çocuk merkezli oyun terapisi yazısı anlatıyor.

Ebeveyn görüşmesini online nasıl planlarsınız?

Görüşme görüntülü yapılır ve yaklaşık 60 dakika sürer. Çocuk okuldayken, uyuduktan sonra ya da evde başka bir yetişkin varken bir saat seçmek, çocuğun duyabileceği bir odada konuşma ihtimalini azaltır. Kulaklık ve sabit bir bağlantı konuşmayı rahatlatır. Teknik işleyişi online psikoterapide seans nasıl işler yazısında, hizmetin genel çerçevesini ise online görüşme sayfasında bulabilirsiniz.

Bulunduğunuz ülkede online görüşmenin sizin için uygun olup olmadığını ilk iletişimde birlikte konuşabilirsiniz. Saat farkı varsa saat birlikte planlanır; randevu mesajında hangi ülkenin saatini kastettiğinizi yazmanız karışıklığı önler. Bu planlamanın nasıl yapılabileceğini saat farkı ve seans düzeni yazısı anlatıyor.

Çocuğunuzla ilgili kaygıyı kendi dilinizde anlatabilmek, bazı ebeveynler için konuşmayı kolaylaştırır; bunun neden önemli olabileceğini anadilde psikoterapi yazısında okuyabilirsiniz. Terapinin yüz yüze, görüntülü ya da telefon görüşmesiyle yapılabildiği NHS’in konuşma terapileri sayfasında anlatılıyor; bu sayfa İngiltere’deki sağlık hizmetini tanıtır ve her ülke ya da durum için online görüşmenin uygun olduğunu göstermez. Türkiye’ye izne geldiğinizde aynı çalışmayı Adana’daki ofiste yüz yüze sürdürmek de bir seçenektir; zorunlu değildir.

Çocuğa bu konuşmaları nasıl anlatırsınız?

Okulla, hekimle ya da bir uzmanla görüşeceğinizi çocuğa söylemek ayrı bir sorudur. “Sende bir sorun var” demeden, görüşmenin nedenini yaşına uygun ve doğru bir cümleyle anlatmak yeterli olabilir: “Son zamanlarda uykunun zor geldiğini fark ettim, bunu bir hekimle konuşacağım.” Çocuğun yanında sınıftaki ya da evdeki sorunları saymak yerine, görüşmeden sonra ona ne olacağını söylemek de kaygısını azaltabilir.

Çocuk görüşmeye kendisi katılacaksa ne olacağını önceden bilmesi yardımcı olabilir; çocuğunuz ilk danışmanlık görüşmesine nasıl hazırlanır yazısı bunu ayrıntılı anlatıyor. Çocuk sorduğunda yanıtı bilmiyorsanız “bilmiyorum, birlikte öğreneceğiz” demek de dürüst bir yanıttır. Ergenlerde ise konuşmaya onun fikrini sorarak başlamak, kararı ona bırakmak anlamına gelmez, ama sürece katılımını artırabilir.

Çocuğunuzun ya da sizin güvenliğiniz söz konusuysa: önce acil yardım

Çocuğunuz kendine zarar vermekten ya da yaşamak istemediğinden söz ediyorsa, ciddi bir yaralanma ya da tehlike varsa, ya da siz kontrolü kaybedip çocuğa zarar vereceğinizden korkuyorsanız, bu bir randevuyu ya da yukarıdaki sırayı bekleme konusu değildir. Bulunduğunuz ülkenin acil yardım numarasını arayın ya da en yakın acil servise gidin; mümkünse yanınızdaki bir yetişkine haber verin. Türkiye’deki 112 yurt dışında sizi yerel acil hizmetlere bağlamayabilir; yaşadığınız ülkenin numarasını telefonunuza şimdiden kaydetmeyi düşünebilirsiniz. Online görüşme acil yardımın yerini tutmaz.

Çocuğun ihmal ya da istismara uğradığından, birinin onu tehdit ettiğinden endişe ediyorsanız da aynı öncelik geçerlidir: önce bulunduğunuz ülkenin acil yardım numarası ve çocukları koruyan yerel birimler devreye girer. Bunlara nasıl ulaşılacağını yaşadığınız yerdeki resmî kaynaklardan öğrenebilirsiniz.

İlk mesajı nasıl yazarsınız, ilk görüşmede ne olur?

İlk mesajın düzgün olması gerekmez. “Yurt dışında yaşıyorum, çocuğum için kime başvuracağımı bilmiyorum; Türkçe online ebeveyn görüşmesi hakkında bilgi almak istiyorum” bir başlangıç olarak yeterlidir. Çocuğun yaşını ve hangi ülkede olduğunuzu yazmanız, saat uyumunun ve görüşme biçiminin baştan netleşmesine yardımcı olur. Çocuğunuzun sağlık ayrıntılarını ya da belgelerini ilk mesajda göndermeniz gerekmez.

İlk görüşmede tanışırsınız; sizi getiren endişe, çocuğun yaşı, ev ve okuldaki durum ve beklentileriniz konuşulur; çalışmanın nasıl ilerleyebileceği hakkında bilgi alırsınız. Karar vermeniz için baskı yapılmaz. İsterseniz şunları da sorabilirsiniz: bu aşamada çocukla ayrı görüşme düşünülür mü, okula ya da hekime ne söylemem yararlı olur, görüşmeler hangi sıklıkla yapılır?

Hazırladıysanız gözlem notunu okuyabilir ya da yalnızca bir satırını paylaşabilirsiniz; “nereden başlayacağımı bilmiyorum” diyerek başlamak da olur. Hazır olduğunuzda randevu talebi bırakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Okula çocuğumun yaşadığını söylersem etiketlenir mi diye korkuyorum; ne yapabilirim?

Okulun nasıl yaklaşacağını önceden bilemezsiniz, ama konuşmanın çerçevesini siz kurabilirsiniz. Çocuğa bir etiket ya da tanı yakıştırmadan yalnızca gözlediğiniz davranışı anlatmak ve “bunu birlikte nasıl izleyebiliriz?” diye sormak bir yoldur. Bilgiyi kimlerin göreceğini ve nasıl saklandığını okuldan sorabilirsiniz.

Çocuğum küçük, okula gitmiyor; yol aynı mı?

Temel çerçeve aynı kalır; okul yerine kreşteki ya da gün boyu bakan yetişkinle konuşursunuz ve çocuğun hekimi daha önemli bir başvuru noktası olabilir. Küçük çocuklarda ayrıca çocukla yapılan görüşme biçimi de yaşa göre değişir; bu, ilk görüşmede birlikte konuşulur.

Ergen çocuğum benim yönlendirmemi istemiyorsa?

Ergeni istemediği bir görüşmeye getirmek süreci zorlaştırabilir. Önce sizin görüşme yapmanız, ergenin tepkisini ve ona nasıl yaklaşılacağını konuşmanız mümkündür. Bu konuyu ergen çocuğum danışmanlığa gitmek istemiyor yazısında ayrıca ele aldık.

Eşimle bu konuda farklı düşünüyoruz; birlikte katılabilir miyiz?

İki ebeveynin aynı görüşmeye katılması planlanabilir. Biriniz “endişelenecek bir şey yok” diyor, diğeriniz endişeliyse, bu ayrılık da konuşulabilir bir konudur. Ebeveynler arasındaki iletişim için aile danışmanlığı sayfasına da bakabilirsiniz.

Bir bekleme süresi söylenirse bu sürede ne yapabilirim?

Süreyi öğrenmeniz ve bir değişiklik olursa nereye haber vereceğinizi sormanız yararlıdır. Bu arada yalnızca yeni ya da belirgin bir değişikliği not edebilir, okulla düzenli bir görüşme kurabilir ve kendiniz için ebeveyn görüşmesi planlayabilirsiniz. Bekleme sırasında durum ağırlaşırsa, acil bölümündeki çerçeve geçerlidir.

Bu görüşmeden çocuğum için tanı ya da rapor alabilir miyim?

Hayır. Ebeveyn görüşmesi tanı, değerlendirme ya da rapor sunmaz. Böyle bir ihtiyaç varsa, bulunduğunuz yerde bu işle görevli hekim ve kurumlar devreye girer; hangisinin uygun olduğunu çocuğun hekiminden veya okuldan sorabilirsiniz.

Ödeme, fatura belgesi ve sigorta konusunda ne yapmalıyım?

Randevuda bilgi verilir; ayrıntılı bilgi için arayınız (0543 108 25 76). Ücret sayfasına psikoterapi ücretleri bağlantısından ulaşabilirsiniz. Sigorta ya da kurumunuzun geri ödemesi konusunu ise sigorta şirketinizden veya kurumunuzdan teyit edebilirsiniz.

Önce bir ebeveyn görüşmesiyle başlamak istediğinizde WhatsApp’tan kısa bir mesaj yazmanız yeterlidir.

Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.