Adana Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Değerlendirmesi

Öğretmenden yine bir not geldi: “Derste çok dalgın, ödevlerini yarım bırakıyor.” Evde yirmi dakikalık ödev üç saate yayılıyor, her akşam aynı tartışma yaşanıyor. Belki çocuğunuz değil de sizsiniz: toplantı saatlerini kaçırıyor, başladığınız işleri bitiremiyor ve “Neden bu kadar zorlanıyorum?” diye düşünüyorsunuz.

Adana dikkat eksikliği ve hiperaktivite değerlendirmesi, bu sorunun tek bir testle değil, birkaç bilgi kaynağının bir araya getirilmesiyle yanıtlandığı bir süreçtir. Ayrıntılı öykü, ev ve okuldan gelen gözlemler, gerektiğinde MOXO gibi bilgisayarlı bir dikkat testi birlikte değerlendirilir. DEHB tanısı ve ilaç kararı ise hekime aittir; değerlendirme süreci bu kararı hazırlayan ve ailenin ne yapacağını netleştiren kısımdır.

Bu yazıda Adana’da DEHB değerlendirmesinin adım adım nasıl ilerlediğini, MOXO dikkat testinin neyi gösterip neyi göstermediğini, yetişkinlerde sürecin nasıl farklılaştığını ve ilk görüşmeye ne getirmeniz gerektiğini bulacaksınız. DEHB’nin ne olduğunu temelden okumak isterseniz dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu nedir yazısı bu yazıyı tamamlar; burada asıl soru “Değerlendirmeye gidersem ne olacak?” sorusudur.

Adana Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Değerlendirmesi Neyi Kapsar?

DEHB değerlendirmesi bir etiket arama işi değildir. Amaç, gözlenen zorlanmanın ne zamandır devam ettiğini, hangi ortamlarda görüldüğünü ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediğini düzenli biçimde ortaya koymaktır. Dikkat dağınıklığının arkasında uyku düzensizliği, kaygı, öğrenme güçlüğü ya da işitme ve görme sorunları gibi başka etkenler de olabilir; iyi bir değerlendirme bunları da masaya koyar.

Süreç genellikle dört parçadan oluşur: ayrıntılı öykü alma görüşmesi (anamnez), ev ve okuldan gelen bilgiler, gerektiğinde dikkat testi ve sonuçların aileyle paylaşıldığı geri bildirim görüşmesi. Bu parçalar birbirini doğrulamak ya da sorgulamak için kullanılır. Tek bir kaynağın söylediği, diğerleriyle örtüşmüyorsa bu da önemli bir bilgidir.

Mehmet Ulubey, Adana’da Psikoterapist ve Psikolojik Danışman olarak çalışır; değerlendirme sürecinde MOXO dikkat testi de uygulanmaktadır. Tanı koymak ve ilaç başlatmak bu sürecin parçası değildir; gerekli görüldüğünde aile, uygun uzman hekim değerlendirmesine yönlendirilir.

Hareketli Bir Çocuk mu, Her Ortamda Zorlanan Bir Çocuk mu?

Her hareketli, dalgın ya da unutkan çocuk DEHB yaşamaz. Değerlendirmeyi düşündüren şey davranışın kendisinden çok, onun biçimidir. Aşağıdaki ayrımlar, endişenizin değerlendirmeye taşınmaya değer olup olmadığını düşünmenize yardımcı olabilir:

• Zorlanma hangi ortamlarda görülüyor? Belirtiler evde, okulda ve arkadaş ortamında aynı biçimde görünmeyebilir; evde ödev başında, okulda sıra beklerken farklı yüzler gösterebilir. Değerlendirmede bu ortamlardaki gözlemler birlikte ele alınır. Tek bir ortamda belirgin ve uzun süren bir güçlük de değerlendirmeye taşımak için yeterli bir nedendir.
• Yeni mi başladı, hep var mıydı? Taşınma, kardeş doğumu, boşanma ya da okul değişikliğinden sonra başlayan dikkat sorunu farklı bir soruyu gündeme getirir. Küçük yaşlardan beri süren bir örüntü ise farklı değerlendirilir.
• İsteyince yapabiliyor mu? Sevdiği oyuna saatlerce odaklanan ama ödevin ilk satırında dağılan bir çocuk “tembel” değildir. Dikkati istenen yere yönlendirmekte zorlanmak, DEHB’de sık konuşulan bir durumdur; yine de tek başına tanı anlamına gelmez.

Belirtilerin gündelik görünümünü daha ayrıntılı merak ediyorsanız DEHB belirtileri yazısına bakabilirsiniz. Ekran başında geçen uzun saatler, geç yatma ve düzensiz öğünler de dikkati zorlayabilir. Bunlar DEHB’nin nedeni ya da kanıtı değildir; ama değerlendirmede ayrıca konuşulur, çünkü düzenlendiklerinde tablonun ne kadar değiştiği önemli bir bilgidir. Bu ayrımlara rağmen emin olamıyorsanız, kararsızlığınızı olduğu gibi ilk görüşmeye getirebilirsiniz. “Bu DEHB mi?” sorusunu evde kesinleştirmeniz beklenmez.

DEHB Değerlendirmesi Adım Adım Nasıl İlerler?

Değerlendirme, çocuğunuzun ya da sizin öykünüze göre şekillenir; yine de çoğu süreçte şu adımlar yer alır:

1. İlk görüşme ve anamnez: Yaklaşık 60 dakika süren ilk görüşmede gelişim öyküsü, okul ve aile yaşamı, uyku düzeni ve daha önce yapılan değerlendirmeler konuşulur. Çocuk değerlendirmesinde bu görüşmenin bir kısmı yalnızca ebeveynlerle yapılabilir.
2. Çocukla tanışma: Çocuğun kendi deneyimini anlatabilmesi için ona ayrı zaman tanınır. Okulu nasıl gördüğü, nerede zorlandığı ve nelerden hoşlandığı bu aşamada ortaya çıkar. Çocuğa, anlattıklarından hangilerinin ailesiyle paylaşılacağı yaşına uygun bir dille açıklanır; güvenliğini tehdit eden bir durum öğrenilirse gizliliğin sınırlı olduğu da baştan söylenir; böyle bir durumda bilginin kimlerle ve nasıl paylaşılacağı, çocuğun güvenliği ve yasal yükümlülükler gözetilerek belirlenir.
3. Okuldan ve evden bilgi: Öğretmen gözlemleri, karne yorumları ve ödev defterleri, belirtilerin farklı ortamlarda nasıl göründüğünü anlamaya yardım eder. Okulla iletişim kurulup kurulmayacağına ve hangi bilgilerin paylaşılacağına aileyle birlikte karar verilir.
4. Dikkat testi: Gerekli görüldüğünde MOXO dikkat testi uygulanır. Testin zamanlaması, çocuğun dinlenmiş ve aç olmadığı bir güne göre planlanır.
5. Geri bildirim görüşmesi: Toplanan bilgiler aileyle paylaşılır. Sonuçların ne anlama geldiği, hangi soruların açık kaldığı ve bir sonraki adımın ne olacağı konuşulur.

Görüşme sayısı herkes için aynı değildir. Öykü netse ve bilgiler birbiriyle örtüşüyorsa süreç kısa tutulabilir; çelişkili bilgiler ya da eşlik eden başka zorluklar varsa ek görüşme gerekebilir. Bu planı ilk görüşmenin sonunda birlikte konuşmak, ne bekleyeceğinizi netleştirir.

İlk görüşmede hangi soruları sorabilirsiniz?

Değerlendirme sizin de soru sorabildiğiniz bir süreçtir. Aklınızda tutmak isteyebileceğiniz birkaç soru:

• “Değerlendirme kaç görüşmeden oluşacak ve her görüşmede ne yapılacak?”
• “Okuldan hangi bilgileri istemeliyim, öğretmenle nasıl iletişim kurulacak?”
• “Sonuçlar bana nasıl açıklanacak, yazılı bir özet alabilecek miyim?”
• “Hekim değerlendirmesi gerekirse bu karar hangi aşamada verilecek?”

Bu soruların yanıtları, sürecin size uygun olup olmadığını anlamanıza yardım eder. Çocuğunuzun yanında konuşmak istemediğiniz konular varsa bunu da baştan söyleyebilirsiniz; ebeveyn görüşmesi ayrı planlanabilir.

MOXO Dikkat Testi Ne Ölçer, Neyi Ölçmez?

MOXO, bilgisayar ekranında yürütülen bir sürekli performans testidir. Kişiden ekranda beliren belirli bir hedefe tepki vermesi, diğer uyaranları ise görmezden gelmesi istenir. Test sırasında araya görsel ve işitsel çeldiriciler girer; böylece dikkatin sınıf gürültüsüne ya da evdeki karmaşaya benzer koşullarda nasıl davrandığı izlenir.

Test genel olarak dört alanda bilgi verir: dikkati sürdürebilme, tepkiyi doğru zamanda verebilme, düşünmeden tepki verme (dürtüsellik) ve gereksiz hareketlilik. Sonuçlar, kişinin yaş grubundaki beklenen performansla karşılaştırılarak yorumlanır. Çeldiricilerin hangisinin dikkati daha çok bozduğu da aileye somut bir fikir verebilir.

MOXO’nun göstermedikleri de en az bu kadar önemlidir:

• Tek başına tanı koymaz. Test sonucu, öykü ve gözlemlerle birlikte anlam kazanır. Yüksek bir puan “kesin DEHB” anlamına gelmediği gibi, düşük puan da zorlanmanın olmadığını göstermez.
• O günün koşullarından etkilenir. Uykusuzluk, açlık, hastalık ya da yoğun kaygı test performansını değiştirebilir. Bu nedenle test günü sıradan bir gün olarak seçilir.
• Nedeni açıklamaz. Dikkatin neden dağıldığını, örneğin kaygıdan mı yoksa başka bir etkenden mi kaynaklandığını test değil, bütün değerlendirme anlamlandırır.

Çocuğunuza testi anlatırken “Bu bir okul sınavı değil; ekranda neye tepki vereceğini uygulayıcı sana anlatacak, sen yalnızca o yönergeyi izlemeye çalış” diyebilirsiniz. Bu testte okul sınavındaki gibi not verilmeyeceğini ve sonucun karnesine yansımayacağını bilmek kaygısını azaltır; görevin kurallarını ise testi uygulayan kişi açıklar.

Değerlendirmeye Gelmeden Önce: Üç Ortam Notu

İlk görüşmeyi verimli kılmanın en kolay yolu, birkaç hafta boyunca kısa notlar tutmaktır. Bu notlar bir test değildir ve puanlanmaz; görüşmede nereden başlanacağını belirlemeye yarar. Aşağıdaki başlıkları ev, okul ve arkadaş ortamı için ayrı ayrı doldurabilirsiniz:

• Ne oldu? Somut bir an yazın: “Matematik ödevinin ikinci sorusunda kalkıp mutfağa gitti, on dakika dönmedi.”
• Ne kadar sürdü, ne sıklıkla? Bir kez mi oldu, yoksa haftanın çoğu günü mü tekrarlanıyor?
• Ne yardımcı oldu? Kısa molalar, işi parçalara bölmek, sessiz bir masa… İşe yarayan şeyler en az zorlanmalar kadar değerlidir.
• Görüşmede sormak istediğim: “Bu davranış yaşına göre beklenen mi?” ya da “Okulla nasıl konuşmalıyım?” gibi kendi sorunuz.

Notların yanına son iki yılın karnelerini, öğretmen yorumlarını, bir iki ödev defterini ve varsa önceki değerlendirme raporlarını ekleyebilirsiniz. Çocuğunuz düzenli ilaç kullanıyorsa bunu da belirtin; ilacı kendi başınıza kesmeyin, test öncesi bir değişiklik gerekiyorsa bunu ilacı yazan hekime sorun.

Not tutmak sizi yoruyorsa ya da her akşam yeni bir tartışma konusuna dönüşüyorsa bırakabilirsiniz. Hazırlıksız gelmek de değerlendirmeye başlamak için yeterlidir.

Yetişkinlerde DEHB Değerlendirmesi Nasıl Farklıdır?

Yetişkinlikte DEHB çoğu zaman sınıfta yerinde duramamak gibi görünmez. Daha sık şu biçimlerde kendini gösterebilir: teslim tarihlerini sürekli son ana bırakmak, faturaları ve randevuları unutmak, toplantıda aklın başka yere kayması, aynı anda pek çok işe başlayıp hiçbirini bitirememek ya da sabırsızlık yüzünden ilişkilerde gerginlik yaşamak.

Yetişkin değerlendirmesinde çocukluk öyküsü özellikle önemlidir; çünkü DEHB çocuklukta başlayan bir durumdur. Elinizde eski karneler ya da öğretmen yorumları varsa getirmeniz, anne babanızdan çocukluğunuza ilişkin hatırladıklarını sormanız yararlı olabilir. Yakın bir kişinin gözlemi de tabloyu tamamlayabilir.

Yetişkinlikte kaygı, depresyon ve uyku sorunları dikkat güçlüğüyle iç içe geçebilir. Değerlendirmenin bir amacı da bu örtüşmeyi ayırmaktır: “Kaygılı olduğum için mi dağılıyorum, yoksa dağıldığım için mi kaygılanıyorum?” sorusu, tek seferde değil, öykünün bütününe bakılarak yanıtlanır.

Tanı Kimin Kararı? Psikoterapist, Hekim ve Okulun Rolleri

DEHB sürecinde birden fazla kişi rol alır ve bu rolleri bilmek, kime ne soracağınızı netleştirir. Tanı koymak ve ilaç gerekip gerekmediğine karar vermek, çocuklarda çocuk ve ergen ruh sağlığı hekiminin, yetişkinlerde psikiyatri hekiminin işidir. Tanısal değerlendirme için doğrudan ilgili uzman hekime başvurmanız da mümkündür; danışmanlık sürecinden geçmiş olmanız bunun koşulu değildir. İngiltere’nin kamu sağlık hizmeti NHS de DEHB değerlendirmesine ilişkin bilgilendirmesinde değerlendirmenin uzman hekimlerce yapıldığını, okuldan bilgi alındığını ve bilgisayar tabanlı bir testin belirtileri değerlendirmeye yardımcı olabileceğini belirtir.

Psikoterapist ve psikolojik danışmanın rolü ise ayrıntılı öyküyü almak, gözlem ve test bilgilerini bir araya getirmek, aileyle ve okulla çalışmak ve gerektiğinde hekime yönlendirmektir. Hekime ne zaman başvurulacağını netleştirmek için psikolog ve psikiyatrist rollerini karşılaştırmak isterseniz psikolog ile psikiyatrist arasındaki farklar yazısına göz atabilirsiniz.

Okul rehberlik servisi ve sınıf öğretmeni de sürecin önemli bir parçasıdır. Çocuğun gün içindeki en uzun zamanı okulda geçer; öğretmenin gözlemi çoğu zaman evden görülemeyen bir tabloyu ortaya çıkarır.

Değerlendirmeden Sonra Ne Olur?

Geri bildirim görüşmesinde üç olasılıktan biri konuşulur. Bulgular DEHB’yi düşündürüyorsa, tanı ve tedavi seçenekleri için hekim değerlendirmesine yönlendirilirsiniz. Bulgular başka bir zorluğa, örneğin kaygıya ya da öğrenme güçlüğüne işaret ediyorsa, o yönde bir plan yapılır. Tablo henüz net değilse bir süre izleyip tekrar değerlendirmek de bir seçenektir.

Ev ve okul için öneriler, bulgulara ve çocuğun ihtiyaçlarına göre seçilip uyarlanır. Akşam rutinini sadeleştirmek, ödevi kısa parçalara bölmek, yönergeleri tek tek vermek ve öğretmenle düzenli kısa görüşmeler yapmak sık konuşulan adımlardandır; hangisinin önce deneneceği geri bildirimde birlikte belirlenir. Tedavi seçeneklerinin birlikte nasıl işlediğini dikkat eksikliği tedavisi nedir yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.

Psikolojik danışmanlık bu aşamada aileye ve çocuğa yöneliktir: çocuğun kendini “sorunlu” diye görmemesine, ebeveynlerin her akşamki tartışma döngüsünden çıkmasına ve okulla ortak bir dil kurulmasına destek olur. Bu destek, hekimin planladığı tedavinin yerini almaz; onunla birlikte yürür.

Hangi durumda beklememelisiniz?

Dikkat ya da davranış sorunlarının yanında çocuğunuz kendine zarar vermekten söz ediyorsa ya da siz böyle düşünceler yaşıyorsanız, ani ve belirgin bir davranış değişikliği, bilinç bulanıklığı ya da nöbet benzeri belirtiler varsa rutin bir değerlendirme randevusunu beklemeyin. Böyle durumlarda 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Adana’da ve Online Görüşme Seçenekleri

Yüz yüze görüşmeler Adana ve Çukurova’da yapılır; Osmaniye, Mersin, Hatay, Kahramanmaraş ve Gaziantep’ten Adana’ya gelerek görüşmek mümkündür. Türkiye’nin diğer şehirlerinden online görüşme planlanabilir. Aile görüşmeleri ve geri bildirim online yapılabilir; MOXO uygulamasının nasıl planlanacağını ise iletişim sırasında sorabilirsiniz.

Çocuğunuz için sürecin nasıl ilerleyeceğini öğrenmek isterseniz çocuk danışmanlığı sayfasına göz atabilir, randevu sayfasından ya da 0543 108 25 76 numarasından uygun görüşme zamanını sorabilirsiniz. İlk görüşmede ayrıntılı bir öykü alınır; neyle başlayacağınızı bilmeseniz de aklınızdaki soruyla gelmeniz yeterlidir.

Sık Sorulan Sorular

MOXO testi için okuldan rapor ya da yönlendirme gerekir mi?

Hayır. Değerlendirmeye başlamak için okul raporu ya da başka bir yönlendirme şart değildir. Öğretmen yorumları ve karneler varsa sürece katkı sağlar; yoksa bu bilgiler değerlendirme sırasında birlikte toplanabilir.

Çocuğum düzenli ilaç kullanıyor; test öncesi bırakmalı mı?

İlacı kendi başınıza kesmeyin ya da dozunu değiştirmeyin. Test öncesinde bir düzenleme gerekip gerekmediğini ilacı yazan hekime sorun ve bu bilgiyi ilk görüşmede paylaşın; sonuçlar buna göre yorumlanır.

Değerlendirme sonunda “DEHB değil” denirse ne olur?

Bu, zorlanmanın gerçek olmadığı anlamına gelmez. Dikkat güçlüğünün başka bir nedeni olabilir; geri bildirim görüşmesinde bu neden ve sonraki adımlar konuşulur. Bazen çocuğa ve aileye yönelik danışmanlık, tanı adından bağımsız olarak yararlı olabilir.

Ergenler değerlendirmeye nasıl hazırlanmalı?

Ergenler sürece ne zaman ve neden geldiklerini bilmek ister. Değerlendirmeyi bir ceza ya da “sorunlu olma” işareti gibi değil, kendi zorlandığı noktaları anlamanın yolu olarak anlatmak katılımını kolaylaştırır. Görüşmede kendi sözünün dinleneceğini bilmesi de önemlidir.

Değerlendirmenin ücreti ne kadar?

Güncel görüşme ücretlerini psikoterapi ücretleri sayfasında bulabilirsiniz. Değerlendirmenin kaç görüşme süreceği ilk görüşmeden sonra planlanacağı için toplam süreyi o aşamada konuşmak daha doğru olur.

Bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.