DEHB Belirtileri Nelerdir?

DEHB belirtileri nelerdir? DEHB belirtileri üç ana kümede toplanır: dikkatsizlik (odaklanamama, unutkanlık, dağınıklık), hiperaktivite (yerinde duramama, aşırı hareket ve konuşma) ve dürtüsellik (beklemekte zorlanma, düşünmeden davranma). Bu belirtilerin DEHB’yi düşündürmesi için kişinin yaşına göre beklenenden belirgin biçimde fazla olması, aylardır sürmesi, ev, okul ya da iş gibi birden fazla ortamda görülmesi ve günlük hayatı zorlaştırması gerekir. Tanıyı ise ancak bir hekimin yapacağı değerlendirme koyabilir.

Hareketli bir çocuk, dalgın bir öğrenci ya da işlerini sürekli erteleyen bir yetişkin her zaman DEHB yaşamaz. Bu yazıda belirtilerin gündelik hayattaki görünümlerini, yaşa göre nasıl değiştiğini ve hangi durumlarda bir uzmana danışmanın iyi olacağını anlatıyoruz.

Dikkat eksikliği belirtileri günlük hayatta nasıl görünür?

Dikkat eksikliği, dikkatin hiç olmaması değil; dikkatin istenen yere, istenen süre boyunca yönlendirilememesidir. İlginç bulunan bir oyuna saatlerce odaklanabilen bir çocuk, ödevin ilk satırında dağılabilir. Sık görülen işaretler şunlardır:

• Ayrıntıları atlamak, sınavda ya da işte dikkatsizlikten kaynaklanan hatalar yapmak
• Kendisiyle konuşulurken dinliyor gibi görünüp aslında başka yerde olmak
• Bir işe başlayıp yarıda bırakmak, yönergeleri sonuna kadar izleyememek
• Çanta, masa, oda ya da dosyalarda süreklilik gösteren bir dağınıklık
• Uzun zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınmak ya da onları son ana bırakmak
• Anahtar, telefon, okul eşyası gibi şeyleri sık kaybetmek
• Çevredeki küçük seslere ve hareketlere kolayca takılmak
• Günlük işleri, ödevleri ya da randevuları unutmak

Hiperaktivite nasıl fark edilir?

Hiperaktivite, ortamın gerektirdiğinden çok daha fazla hareket ihtiyacı olarak kendini gösterir. Çocuklarda daha dışa dönük, yetişkinlerde ise çoğu zaman içsel bir huzursuzluk biçiminde yaşanır.

• Otururken sürekli kıpırdanmak, el ve ayaklarla oynamak
• Sınıfta, yemekte ya da toplantıda oturması beklenirken kalkmak
• Uygun olmayan yerlerde koşmak, tırmanmak; yetişkinde ise “içim içime sığmıyor” hissi
• Sakin ve sessiz etkinliklerde zorlanmak
• Sanki “motorla çalışıyormuş gibi” hep hareket hâlinde olmak
• Çok konuşmak

“Hep hareket hâlindeyim” diyen yetişkinlerin kendine sorduğu soruları Hep hareket halindeyim, acaba DEHB’m mi var? yazısında ayrıca ele aldık.

Dürtüsellik belirtileri nelerdir?

Dürtüsellik, düşünce ile eylem arasındaki kısa durma anının yaşanamamasıdır. Kişi çoğu zaman ne yaptığını sonradan fark eder ve pişmanlık duyar.

• Soru bitmeden cevabı söylemek
• Sırasını beklemekte zorlanmak
• Başkalarının sözünü kesmek, oyunlarına ya da işlerine karışmak
• Sonuçlarını düşünmeden hızlı kararlar vermek (yetişkinde ani harcamalar, ani iş değişiklikleri gibi)
• Öfkeyi ya da hayal kırıklığını anında ve yoğun biçimde dışa vurmak

DEHB herkeste aynı şekilde mi görülür?

Hayır. Belirtilerin hangi kümesinin baskın olduğuna göre üç görünümden söz edilir: dikkat eksikliğinin baskın olduğu görünüm, hiperaktivite ve dürtüselliğin baskın olduğu görünüm ve her ikisinin birlikte görüldüğü bileşik görünüm. Bu görünüm yıllar içinde değişebilir; örneğin çocuklukta belirgin olan hareketlilik ergenlikte azalırken dikkat sorunları ön plana çıkabilir. Türler hakkında daha ayrıntılı bilgi için DEHB’nin türleri yazısına bakabilirsiniz.

Dikkat eksikliğinin baskın olduğu sessiz görünüm, çevreyi rahatsız etmediği için gözden kaçabilir. Sınıfta sakin oturan ama hayallere dalan, ödevini bitiremeyen bir çocuk “tembel” ya da “ilgisiz” diye etiketlenebilir. Bu görünüm kız çocuklarında ve yetişkinlerde de zaman zaman fark edilmeden kalabilir.

Belirtiler yaşa göre nasıl değişir?

Okul öncesi dönemde

Bu yaşta hareketlilik ve dikkat süresinin kısalığı zaten beklenen bir durumdur. Bu nedenle belirtiler yaşıtlarla karşılaştırılarak değerlendirilir: sürekli tehlikeli tırmanmalar, kısa süreli bile olsa bir etkinlikte kalamamak, yönergelere hiç uyamamak gibi.

Okul çağında

Belirtiler genellikle okulla birlikte belirginleşir; çünkü oturma, dinleme ve sırayla konuşma beklentisi artar. Ödev çatışmaları, öğretmen şikâyetleri, eşya kaybı ve arkadaş ilişkilerinde sorunlar sık görülür. Sınav döneminde bu tablo kaygıyla iç içe geçebilir; bu konuda çocuklarda dikkat eksikliği ve sınav kaygısı yazısı yardımcı olabilir.

Ergenlikte

Dışa dönük hareketlilik çoğu zaman azalır, yerini huzursuzluk, sabırsızlık ve planlama güçlüğü alır. Ders sorumlulukları arttıkça erteleme belirginleşir; riskli davranışlara yönelme ve aileyle çatışmalar da görülebilir.

Yetişkinlikte

Yetişkinlerde DEHB; zaman yönetimi sorunları, randevuları ve faturaları unutmak, işleri son ana bırakmak, sık iş değiştirmek, sabırsızlık ve ilişkilerde “beni dinlemiyorsun” şikâyetleri biçiminde görülebilir. Uzun yıllar fark edilmemiş DEHB, özgüveni zedeleyebilir; kaygı ya da çökkünlük duygusu tabloya eşlik edebilir.

DEHB belirtisi gibi görünen başka nedenler olabilir mi?

Evet ve bu nokta değerlendirmenin en önemli kısmıdır. Uyku düzensizliği ya da yetersiz uyku, kaygı, depresif duygu durumu, öğrenme güçlükleri, işitme veya görme sorunları, ailede yaşanan bir kayıp ya da boşanma gibi stresli olaylar ve aşırı ekran kullanımı dikkat ve davranış sorunlarına yol açabilir. Bazen de bu durumlar DEHB’ye eşlik eder. OKB gibi tablolarla benzer ya da birlikte görülen belirtiler için OKB ve DEHB yazısına göz atabilirsiniz. Ayrımı yapmak ve tanı koymak, ayrıntılı bir öykü ve gerektiğinde tıbbi inceleme gerektirir.

Belirtileri fark ettiğinizde hangi adımları atmalısınız?

1. Not tutun: Hangi durumlarda, ne sıklıkla ve hangi ortamlarda zorlanıldığını birkaç hafta boyunca kısa notlarla kaydedin.
2. Okulla konuşun: Çocuğunuz için öğretmenin ve okul rehberlik servisinin gözlemlerini alın.
3. Hekime başvurun: Tanı ve tıbbi değerlendirme için çocuklarda çocuk ve ergen psikiyatrisi, yetişkinlerde psikiyatri uzmanına başvurulur. İlaçla ilgili tüm kararlar hekime aittir.
4. Psikolojik destek planlayın: Aile danışmanlığı, ebeveyn eğitimi ve bireysel terapi, günlük hayattaki zorlukları yönetmeye yardım edebilir. Seçenekleri DEHB tedavi yöntemleri nelerdir? yazısında ayrıntılı anlattık.
5. Etiketten kaçının: “Tembel”, “yaramaz”, “sorumsuz” gibi sözler çocuğun ve yetişkinin özgüvenini zedeler; davranışı tarif etmek kişiyi etiketlemekten daha yararlıdır.

Çocuklarla yapılan çalışmaların nasıl yürüdüğünü çocuk danışmanlığı sayfasında bulabilirsiniz. Erken fark etmek ve uygun destekle ilerlemek, DEHB’nin çocuğun akademik ve sosyal hayatına etkisini azaltmaya yardımcı olabilir.

İlgili yazı: Adana Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Değerlendirmesi

İlgili yazı: Adana MOXO Testi: Dikkat Değerlendirmesi Kimlere Uygulanır?

Sık Sorulan Sorular

Her hareketli çocuk DEHB midir?

Hayır. Çocukların çoğu hareketlidir ve bu gelişimin doğal bir parçasıdır. DEHB’den söz edebilmek için hareketliliğin yaşıtlarına göre belirgin biçimde fazla olması, birden fazla ortamda sürmesi ve çocuğun günlük hayatını zorlaştırması gerekir.

DEHB belirtileri kaç yaşında ortaya çıkar?

Belirtiler çocukluk döneminde başlar ve çoğu zaman okul çağında daha görünür hâle gelir. Ancak bazı kişiler, özellikle dikkat eksikliğinin baskın olduğu durumlarda, ancak ergenlikte ya da yetişkinlikte yardım arar.

Yetişkinlerde DEHB belirtileri nelerdir?

Yetişkinlerde erteleme, dağınıklık, unutkanlık, işleri bitirememe, sabırsızlık, dürtüsel kararlar ve içsel huzursuzluk öne çıkar. Bu belirtiler iş ve ilişki hayatını etkiliyorsa bir değerlendirme yaptırmak yararlı olur.

İnternetteki DEHB testleri tanı koyar mı?

Hayır. Çevrim içi ölçekler yalnızca fikir verebilir. Tanı; ayrıntılı öykü, farklı ortamlardan bilgi ve gerektiğinde tıbbi inceleme ile hekim tarafından konur.

Ekran kullanımı DEHB’ye neden olur mu?

Ekran kullanımının DEHB’ye yol açtığı söylenemez; ancak aşırı ve düzensiz ekran kullanımı uykuyu ve dikkati olumsuz etkileyerek belirtileri ağırlaştırabilir. Ekran düzeni, değerlendirme sırasında konuşulması gereken konulardan biridir.

DEHB belirtileri kızlarda farklı mı görülür?

Kız çocuklarında belirtiler bazen daha sessiz seyreder; hayallere dalma, dağınıklık ve unutkanlık ön planda olabilir. Çevreyi rahatsız etmeyen bu görünüm geç fark edilebileceği için, okulda zorlanan sakin çocukların da değerlendirilmesi önemlidir.

Değerlendirme ve destek için iletişim

Siz ya da çocuğunuz bu belirtilerin birkaçını uzun süredir yaşıyorsanız, Psikoterapist ve Psikolojik Danışman Mehmet Ulubey ile Adana’da yüz yüze ya da online görüşme planlayabilirsiniz. Randevu için randevu sayfasını kullanabilir, 0543 108 25 76 numarasını arayabilir ya da WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.

Bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.