Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Türleri

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çoğu zaman yalnızca aşırı hareketlilikle bir arada düşünülür. Oysa DEHB’nin farklı görünümleri vardır ve her görünüm kendine özgü belirtilerle ortaya çıkar. Hareketli olmayan, sessizce hayal kuran bir çocuk da dikkat alanında belirgin güçlük yaşıyor olabilir.

DEHB üç başlıkta ele alınır. Hangi başlığın öne çıktığı, belirtilerin türüne ve yoğunluğuna göre değişir. Şunu belirtmekte fayda var: bu tanıyı alan çocukların hepsi aynı belirtileri aynı sıklıkta ya da şiddette göstermez.

Dikkat Eksikliğinin Baskın Olduğu Tip

Bu görünümde öne çıkan şey dikkati toplamakta ve sürdürmekte yaşanan zorluktur. Ayrıntıların gözden kaçması, ödevlerde ve sınavlarda dikkatsizlik kaynaklı hatalar, yönergeleri takip etmekte zorlanmak sık görülür. Kendisiyle konuşulurken dalmış ve dinlemiyormuş gibi görünebilir.

Dikkati kolayca yön değiştirdiği için eşyalarını sık kaybedebilir, bir işi bitirmeden ilgisini çeken başka bir işe geçebilir. Okuldan döndüğünde ödevle ilgili ayrıntıları hatırlamaması evde tartışmaya yol açabilir. Bu görünüm, hareketlilik öne çıkmadığı için ev ve okul ortamında daha geç fark edilebilir.

Hiperaktivite ve Dürtüselliğin Baskın Olduğu Tip

Burada davranışın hızı ve durdurulmasındaki güçlük öndedir. Yerinde duramama, sırasını beklemekte zorlanma, sürekli kıpırdanma, çok konuşma ve karşısındakinin sözünü kesme sık rastlanan durumlardır. Yemek, ders ya da konuşma gibi belirli bir süre sakin kalmayı gerektiren anlar zorlayıcı olur.

Dürtüsellik, düşünmeden hareket etmeyi de beraberinde getirebilir: soru tamamlanmadan yanıt vermek, uygun olmayan bir anda konuşmak veya ani tepkiler vermek gibi. Bu nedenle kaza ve yaralanma olasılığı daha yüksek olabilir; ev ve okul düzenlemelerinde bu ayrıntı önemsenmelidir.

Birleşik Tip

En sık başvuru nedeni olan görünümdür. İlk iki tipin özellikleri bir aradadır: hem dikkat ve odaklanma alanında hem de hareketlilik ve dürtüsellik alanında belirtiler görülür. Okulda yaşanan güçlükler çoğu zaman bu tipte daha erken fark edilir.

Belirtileri Fark Ettiğinizde Ne Yapabilirsiniz?

Yukarıdaki başlıklar bir tanı listesi değildir; benzer belirtiler uyku düzeni, kaygı, öğrenme güçlüğü ya da bedensel nedenlerle de ortaya çıkabilir. Bu nedenle değerlendirme tek bir gözleme değil, birkaç kaynaktan gelen bilgiye dayanır: aileden alınan gelişim öyküsü, okul gözlemleri, görüşme ve gerektiğinde uygulanan psikolojik değerlendirme çalışmaları.

DEHB nörogelişimsel bir durumdur; ele alınmadığında eğitim hayatı başta olmak üzere kişinin günlük yaşamını zorlaştırabilir. Destek planı kişiye göre değişir: ilaç kullanımına ilişkin değerlendirme bir hekimin alanıdır; psikolojik danışmanlık ve psikoterapi ise dikkat, düzen kurma, duygu düzenleme ve aile içi iletişim gibi alanlarda çalışır. İki yol birbirinin alternatifi değildir, gerektiğinde birlikte yürür.

Hangi yolun izleneceği, kimin ne zaman devreye gireceği ve nasıl bir ilerleme beklenebileceği ilk görüşmede konuşulur. Dikkat alanındaki güçlüklerin nasıl ele alındığını merak ediyorsanız dikkat eksikliğinde izlenen yollar yazısına bakabilirsiniz.

Görüşme İçin

Çocuğunuzda ya da kendinizde bu başlıklardan birini gözlemliyorsanız ilk adım kısa bir görüşmedir. Çocuk danışmanlığı sayfasından sürecin nasıl ilerlediğine bakabilir, 0543 108 25 76 numarasından bilgi alabilirsiniz. Adana ve Çukurova çevresinde yüz yüze, Türkiye’nin her yerinden görüntülü görüşmeyle çalışılmaktadır.

Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.