Psikanalitik Psikoterapi Nedir?

Psikanalitik psikoterapi, bugün yaşanan duygusal zorlanmaların ve tekrar eden ilişki kalıplarının kökünü, kişinin farkında olmadığı duygu, istek ve çatışmalarda arayan; bunu terapistle kurulan düzenli ilişki içinde konuşarak anlamaya çalışan bir terapi yaklaşımıdır. Sigmund Freud’un geliştirdiği psikanaliz kuramından doğmuştur; ancak klasik psikanalize göre daha az sıklıkta, genellikle yüz yüze ve kişinin güncel sorunlarına daha yakın bir çerçevede yürütülür. Amaç yalnızca belirtiyi hafifletmek değil, o belirtinin kişinin hayatında hangi anlamı taşıdığını da anlamaktır.

Bu yazıda psikanalitik psikoterapinin psikanalizden farkını, dayandığı temel kavramları, bir seansın nasıl geçtiğini, diğer yaklaşımlarla karşılaştırıldığında nerede durduğunu ve kimler için uygun olabileceğini ele alıyoruz.

Psikanaliz ile Psikanalitik Psikoterapi Aynı Şey mi?

İki kavram aynı kökten gelir ama uygulamada farklılaşır:

• Klasik psikanaliz: Çoğunlukla haftada birkaç kez yapılan, danışanın divana uzandığı ve analistin görüş alanı dışında kaldığı, uzun soluklu bir çalışmadır. Kişiliğin derin yapısı üzerinde çalışmayı hedefler.
• Psikanalitik psikoterapi: Aynı kuramsal temeli kullanır; ancak görüşmeler genellikle daha seyrek aralıklarla ve karşılıklı oturarak yapılır. Kişinin getirdiği güncel sorunlar, örneğin bir ilişki krizi, iş hayatındaki tıkanma ya da yoğun kaygı, çalışmanın merkezinde daha belirgin biçimde yer alır.

“Psikodinamik psikoterapi” terimi de sıkça bu yaklaşımla aynı anlamda ya da onu kapsayan geniş bir şemsiye olarak kullanılır. Hepsinin ortak noktası, zihnin görünmeyen katmanlarına ve geçmiş ile bugün arasındaki bağlantılara önem vermesidir.

Psikanalitik Psikoterapi Hangi Temel Kavramlara Dayanır?

Bilinçdışı

İnsanın bazı duygu, istek ve anılarından haberdar olmadan yaşayabildiği, ancak bunların davranışlarını ve seçimlerini etkilemeye devam ettiği düşüncesi yaklaşımın temelidir. Neden hep benzer kişilere yöneldiğini ya da belirli durumlarda neden aşırı tepki verdiğini anlayamayan biri için bu kavram önemli bir kapı açar.

Savunma mekanizmaları

Zihin, taşımakta zorlandığı duygulara karşı kendini korumak için çeşitli yollar geliştirir: inkâr etmek, duyguyu başkasına yüklemek, her şeyi mantıkla açıklamaya çalışmak ya da acıyı şakaya çevirmek gibi. Bu savunmalar bir zamanlar işe yaramış olabilir; ama bugün kişiyi kısıtlıyorsa terapide fark edilip konuşulur.

Aktarım ve karşı aktarım

Kişinin geçmişteki önemli ilişkilerden getirdiği beklenti ve duyguları, farkında olmadan terapiste yöneltmesine aktarım denir. Örneğin terapistin bir sözünü, eleştirel bir ebeveynin sesi gibi duymak. Terapistin görüşmede kendi içinde fark ettiği duygulara ise karşı aktarım denir. Bu ilişki, geçmişin bugün nasıl yaşandığını doğrudan görebilmek için değerli bir alandır.

Tekrar

İnsanın acı veren deneyimleri farklı kişilerle, farklı zamanlarda yeniden yaşadığı gözlemi psikanalitik düşüncenin önemli bir parçasıdır. Tekrarın fark edilmesi, onun dışına çıkabilmenin ilk koşuludur.

Bir Psikanalitik Psikoterapi Seansı Nasıl Geçer?

Seanslar her hafta aynı gün ve saatte, belirli bir sürede yapılır. Bu sabit çerçeve, danışan için güvenli ve öngörülebilir bir alan oluşturur. Terapist genellikle bir gündem dayatmaz; danışandan aklına gelenleri mümkün olduğunca sansürlemeden anlatması istenir. Bu yönteme serbest çağrışım denir.

Konuşma bazen bugünkü bir tartışmadan çocukluk anılarına, oradan bir rüyaya ya da terapistle ilgili bir duyguya geçebilir. Rüyalar da bu çağrışımların bir parçası olarak konuşulabilir; ancak hazır bir sembol sözlüğüne göre yorumlanmaz, kişinin kendi anlattıklarıyla birlikte anlam kazanır. Terapist dikkatle dinler, zaman zaman bağlantılara dikkat çeker ya da bir yorum önerir. Bu yorumlar kesin doğrular olarak değil, birlikte düşünmeye açık öneriler olarak sunulur.

Seansların genel yapısını daha ayrıntılı merak ediyorsanız psikoterapi seansları nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

Bilişsel Davranışçı Terapiden Farkı Nedir?

İki yaklaşım da bireysel psikoterapide yaygın olarak kullanılır; farkları daha çok odak ve yöntemdedir:

Hangisinin daha uygun olduğu kişinin sorununa, beklentisine ve terapiden ne istediğine bağlıdır. Bazı terapistler iki yaklaşımdan da yararlanarak çalışır. Genel çerçeve için psikoterapi nedir yazısına göz atabilirsiniz.

Psikanalitik Psikoterapi Kimler İçin Uygun Olabilir?

Bu yaklaşım özellikle şu arayışlardaki kişilere uygun olabilir:

• Farklı ilişkilerde benzer hayal kırıklıklarını tekrar tekrar yaşayanlar
• Kendini boşlukta, anlamsız ya da “kendisi gibi değil” hissedenler
• Belirtileri geçici olarak hafiflese de sık sık geri gelenler
• Kaygı, öfke ya da suçluluk gibi duygularının kaynağını anlamak isteyenler
• Geçmiş deneyimlerinin bugününü nasıl etkilediğini merak edenler

Buna karşılık kısa sürede belirli bir beceri kazanmak isteyen, yoğun bir kriz içinde olan ya da öncelikle tıbbi değerlendirme gerektiren durumlarda başka bir yaklaşımla başlamak veya ek destek almak daha uygun olabilir. Ağır belirtilerde bir psikiyatri hekiminin değerlendirmesi önemlidir; bu ayrımı psikolog ile psikiyatrist arasındaki farklar yazısında anlattık.

Bu Süreçte Nasıl Bir Değişim Hedeflenir?

Psikanalitik psikoterapide hedef, kişiye ne yapması gerektiğini söylemek değil, kendi iç dünyasını daha iyi tanıyarak seçimlerini daha özgür yapabilmesini desteklemektir. Bu değişim zaman içinde şöyle görünebilir:

• Bir duygunun ya da tepkinin nereden geldiğini daha çabuk fark edebilmek
• Yakın ilişkilerde eski rolleri tekrarlamak yerine farklı davranabilmek
• Kendine karşı daha az sert, daha anlayışlı bir tutum geliştirebilmek
• Çelişkili duyguları bir arada taşıyabilmek; örneğin birini hem sevip hem ona kızabilmek

Bu değişimlerin hızı ve biçimi kişiden kişiye farklıdır; süreç boyunca terapistle birlikte gözden geçirilir.

Psikanalitik Psikoterapi Ne Kadar Sürer?

Psikanalitik psikoterapi genellikle kısa süreli yaklaşımlara göre daha uzun soluklu bir süreçtir; ancak ne kadar süreceğini baştan kesin olarak söylemek mümkün değildir. Süre; kişinin getirdiği konuya, bu konunun ne kadar köklü olduğuna, görüşme sıklığına ve kişinin hedeflerine göre değişir. Bazı kişiler belirli bir konu etrafında daha sınırlı bir süre çalışırken, bazıları daha derin bir kendini tanıma sürecini tercih eder. Bu konuyu genel olarak psikoterapi seansları kaç seans olmalıdır yazısında da ele aldık.

Sürecin sonlandırılması da çalışmanın bir parçasıdır ve ani bir bitiş yerine birlikte planlanır.

Psikanalitik Yönelimli Terapi İçin Nasıl Başvurabilirsiniz?

Psikoterapist Mehmet Ulubey ile bireysel psikoterapi görüşmesi yapmak için psikoterapi ve psikolojik danışmanlık sayfasından hizmet hakkında bilgi alabilir, bireysel danışmanlık randevusu sayfasından ya da randevu sayfası üzerinden görüşme talep edebilirsiniz. Telefon: 0543 108 25 76. Yüz yüze görüşmeler Adana ve Çukurova bölgesinde (Hatay, Mersin, Osmaniye, Kahramanmaraş ve Gaziantep dahil), online terapi ise Türkiye’nin her yerinden yapılabilir. Ücret bilgisi için psikoterapi ücretleri sayfasına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Psikanalitik psikoterapide divana uzanmak gerekir mi?

Genellikle hayır. Divan daha çok klasik psikanalizde kullanılır. Psikanalitik psikoterapi çoğunlukla terapist ve danışanın karşılıklı oturduğu bir düzende yapılır.

Sürekli çocukluğum hakkında mı konuşacağız?

Hayır. Görüşmelerin büyük kısmı çoğu zaman bugünkü hayatınızla, ilişkilerinizle ve hislerinizle ilgilidir. Geçmiş, bugünü anlamaya yardım ettiği ölçüde ve sizin getirdiğiniz kadarıyla konuşulur.

Psikanalitik psikoterapi online yapılabilir mi?

Evet, düzenli saat ve sessiz, kesintisiz bir ortam sağlanabildiğinde online görüşmeler de yürütülebilir. Çerçevenin sürekliliği bu yaklaşımda özellikle önemlidir. Hangi biçimin uygun olduğu ilk görüşmede birlikte değerlendirilir.

Terapist neden az konuşuyor gibi görünür?

Bu yaklaşımda terapist, danışanın kendi düşünce akışını izleyebilmesi için alan açar ve hemen öneri vermez. Bu, ilgisizlik değil, dikkatli bir dinleme biçimidir. Bu durum sizi zorluyorsa bunu seansta dile getirmek de sürecin bir parçasıdır.

Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Yoğun sıkıntı ya da kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.