Psikolojik Değerlendirme ve Psikolojik Testler

Psikolojik değerlendirme, kişinin yeteneklerini, davranışlarını, bireysel özelliklerini, bilişsel gelişimini ve güçlü yanlarını standart koşullarda ele alan bir süreçtir. Psikolojik testler bu sürecin yalnızca bir parçasıdır; tek başına bir sonuç değil, görüşme ve gözlemle birlikte anlam kazanan bir yardımcı araçtır.

Psikolojik Testler Nedir?

Psikolojik testler; bireylerin duygu, düşünce, ilgi, tutum, kişilik özellikleri, yetenek ve davranışlarını standart koşullar altında gözlemlemeye ve değerlendirmeye yarayan araçlardır. Aynı yönergenin, aynı koşullarda ve aynı biçimde uygulanması, elde edilen bilginin karşılaştırılabilir olmasını sağlar.

Kişi hakkında kısa sürede bilgi edinmeyi kolaylaştıran testler, ihtiyaca göre farklı alanlarda kullanılır. Klinik alanda değerlendirme ve planlama süreçlerinde yardımcı araç olarak; iş, okul ve sosyal yaşamda ise personel seçimi, kariyer planı, akademik yetkinlik, ilgi ve yeteneklerin belirlenmesi gibi amaçlarla uygulanabilir.

Psikolojik testler genel olarak beş başlıkta toplanabilir: zeka testleri, yetenek ve başarı testleri, kişilik testleri, ilgi ve tutum testleri, gelişim testleri.

Bir psikoterapi süreci yürüten ya da hekim takibinde olan kişilerde testler, çalışmanın nasıl planlanacağı ve sürecin nasıl ilerlediği konusunda yol gösterici olabilir. Bazı testler klinik bir yönlendirme sonucunda gündeme gelirken, yetenek ve ilgi testleri gibi bazıları kişinin kendi talebiyle de uygulanabilir.

Testin Sonucu Tek Başına Bir Tanı Mıdır?

Hayır. Bir test puanı, kişiyi tarif eden tek veri değildir. Test sonucu; görüşmede anlatılanlar, gelişim öyküsü, okul ve ev gözlemleri ve gerektiğinde hekim değerlendirmesiyle birlikte ele alınır. Bu yüzden değerlendirme sonrasında sizinle paylaşılan şey bir puan listesi değil, bu bilgilerin bir arada ne anlama geldiğine dair bir çerçevedir.

Testler tek seferlik fotoğraflardır; çocuğun o günkü uykusu, kaygısı ya da isteksizliği de sonuca yansıyabilir. Bu nedenle uygulama koşulları, sonucun yorumlanması kadar önemlidir.

Mehmet Ulubey Tarafından Uygulanan Psikolojik Testler

Ailelerin çocuklarını daha yakından ve nesnel biçimde tanıyabilmesi için uygulanan testler arasında bilimsel geçerliliği bulunan zeka, kişilik ve mesleki yönelim testleri yer alır. Aşağıdaki testler, ihtiyaca ve yaşa göre seçilir; her başvuruda hepsinin uygulanması gerekmez.

• WISC-R Çocuklar İçin Zeka Testi: 6-16 yaş arasındaki çocuklara bireysel olarak uygulanır. Çocuğun sözel ve performans alanları ile genel zeka performansı hakkında bilgi verir.
• MMPI: Türkiye standardizasyonu yapılmış bir kişilik testidir. Kişinin uyum kapasitesi, davranış biçimi ve kişilik yapısı hakkında bilgi sunar. Bu testi merak ediyorsanız MMPI testi nedir yazısına da bakabilirsiniz.
• Metropolitan Okul Olgunluğu Testi: Okul öncesi dönemdeki çocukların okuma, yazma ve sayı olgunluğu ile genel okul olgunluğu hakkında bilgi verir.
• TONI-4 Zeka Testi: Genel zekâyı sözlü ya da sözsüz formatla ölçer. Dil, duyma veya motor güçlüğü olan bireyler için uygundur.
• Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE): 0-6 yaş arasındaki çocukların gelişimsel açıdan değerlendirilmesinde kullanılır.
• CAT (Çocuklarda Tematik Algı Testi): Değişik pozisyonlarda çizilmiş hayvan figürlerinden oluşan 10 karttan oluşur; 3-10 yaş arasındaki çocuklara uygulanabilir. Çocuğun anne-baba figürlerine yönelik tutumunu ve aile ilişkilerini anlamayı kolaylaştırır.
• TAT (Tematik Algı Testi): 30 resim ve 1 boş karttan oluşan projektif bir kişilik testidir. Kişiden gördüğü resimler hakkında başı, ortası ve sonu olan bir hikâye anlatması istenir; kişilerarası ilişki dinamikleri hakkında bilgi verir.
• Peabody Resim Kelime Eşleştirme Testi: Çocuğun dil gelişimini değerlendirmek amacıyla, 2,5-18 yaş arasındaki bireylere uygulanır.
• D2 Dikkat Testi: Seçici dikkati değerlendirmek için geliştirilmiştir; 9 yaş ve üzerine uygulanabilir.
• Benton Görsel Bellek Testi: Görsel-mekânsal belleğin değerlendirilmesinde kullanılır; 8 yaş ve üzerine uygulanabilir.
• Gesell Gelişim Testi: 1-7 yaş arası çocuklara uygulanır; kolaydan zora sıralanmış geometrik şekillerle gelişimsel düzey hakkında bilgi verir.
• Frankfurter Dikkat Testi: 60-72 ay arası çocuklara uygulanan, farklılıkları bulma puanı ve hızıyla ilgili bir dikkat testidir.
• Bourdon Testi: Öğrencinin dikkat gücünü değerlendirmek amacıyla uygulanır.
• Frostig Gelişim Testi: Görsel algıyı değerlendirmeye yardımcı olur; el-göz koordinasyonu, şekil-zemin ayrımı ve mekân ilişkilerinin algılanması gibi becerileri ele alır.
• Bender Gestalt Algı Testi: Görsel-motor işlevin gelişimsel olarak değerlendirilmesinde kullanılır.

Çocuğu Değerlendirmeye Getirirken Ne Söylemeli?

Çocuğun tok ve dinlenmiş olduğu bir saat seçmek, gerçek performansının görülebilmesi açısından önemlidir. Uygulamaya “test” demek çocukta sınanma kaygısı yaratabilir; bunun yerine “çalışma” demek daha uygun olur.

Çocuğa neden geldiğinizi saklamak da gerekmez. “Seni daha iyi tanıyabilmemiz için birlikte birkaç çalışma yapacağız” gibi yaşına uygun, kısa ve dürüst bir açıklama çoğu zaman yeterlidir. Sonuçların kiminle paylaşılacağını önceden konuşmak da çocuğun kendini güvende hissetmesini kolaylaştırır.

Ne Zaman Değerlendirmeye Gerek Duyulur?

Aşağıdaki gözlemler, değerlendirme düşünmek için başlangıç noktası olabilir:

• Çocuğun yaşıtlarından geri ya da ileri olduğuna dair gözlemleriniz varsa veya öğretmeninden bu yönde geri bildirim alıyorsanız
• Çoğu alanda yaşıtları düzeyinde performans gösterirken akademik alanların bazılarında belirgin güçlük yaşıyorsa (çalıştığı hâlde yapamıyorsa)
• Dikkatini toplamakta ve sürdürmekte zorlanıyorsa
• Yaşından beklenenden hareketli olarak nitelendiriliyorsa
• Bir işe başlamakta ya da başladığı işi sürdürmekte güçlük yaşıyorsa
• Uyarıldığı hâlde sürekli aynı harf veya sayıları karıştırıyorsa

Dikkat konusundaki gözlemleriniz öndeyse dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun türleri yazısı, hangi soruları sormanız gerektiğini düşünmenize yardımcı olabilir. Bu yazılarda anlatılanlar bir tanı aracı değildir.

Bu başlıklardan biri tanıdık geldiyse beklemeden bir görüşme planlayabilirsiniz. Güçlüklerin erken fark edilmesi, uygun desteğin daha erken planlanmasına imkân verir; her durumda nasıl bir yol izleneceği çocuğa ve ailenin ihtiyacına göre değişir.

Görüşme ve Değerlendirme İçin

Çocuğunuz için değerlendirme düşünüyorsanız ilk adım kısa bir görüşmedir: gözlemlerinizi anlatır, hangi çalışmanın uygun olacağını birlikte konuşursunuz. Çocuk danışmanlığı sayfasından sürecin nasıl ilerlediğine bakabilir, 0543 108 25 76 numarasından bilgi alabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.