Adana EMDR Terapi: Travma Odaklı Terapi

Bir fren sesi, yanından hızla geçen bir araç, belli bir koku ya da bir cümlenin tonu. Olay çok önce yaşanmış olabilir; ama bedeniniz o sesi duyar duymaz sanki hâlâ oradaymışsınız gibi tepki verir: kalp hızlanır, nefes daralır, zihin aynı sahneye geri döner. Geçmişte kalması gereken bir olay neden hâlâ şimdi gibi hissettiriyor ve Adana’da EMDR terapi bu konuda ne sunabilir diye merak ediyor olabilirsiniz.

EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), travmatik ya da çok ağır yaşantıların bıraktığı izlerle çalışmak için geliştirilmiş, yapılandırılmış bir psikoterapi yöntemidir. Kısa cevap şu: Bu yaşantıların bugün hâlâ sizi zorlayıp zorlamadığı, EMDR’nin sizin için uygun olup olmadığı ve nasıl bir yol izleneceği ilk görüşmelerde, ayrıntılı bir değerlendirmeyle belirlenir. Bu yazı o görüşmeye hazırlıklı gelmeniz için yazıldı.

Mehmet Ulubey, Adana’da Psikoterapist ve Psikolojik Danışman olarak çalışır. EMDR’yi tek başına bir teknik olarak değil, kişinin öyküsünü ve güvenliğini gözeten bir sürecin parçası olarak yürütür. Aşağıda yöntemin ne olduğunu, hangi zorlanmalarda düşünüldüğünü, seansın nasıl ilerlediğini, kimler için uygun olmayabileceğini ve ilk adımı nasıl atabileceğinizi sade bir dille bulacaksınız.

EMDR Terapi Nedir?

EMDR, bir kişinin zorlayıcı bir yaşantıyı anımsadığında hissettiği yoğunluğun zamanla azalmasına yardımcı olmayı amaçlayan bir psikoterapi yaklaşımıdır. Seansta terapist, kişiden zorlayıcı bir anıya kısa süreler odaklanmasını ister; bu sırada göz hareketleri, ritmik dokunuşlar ya da sesler gibi iki yanlı uyarımlar kullanılır. Kişi anıyı anlatmak zorunda olmadan, o sırada fark ettiği duyguları, bedensel hisleri ve düşünceleri paylaşır.

Yöntemin tam olarak nasıl işlediğine dair açıklamalar farklıdır; bu yüzden burada kesin bir mekanizma iddia etmiyoruz. EMDR’nin ilgilendiği alan ise nettir: Yıllar önce yaşanmış bir olayın bugün hâlâ canlı ve rahatsız edici biçimde yaşanması. Bir anıyı anlatmak ile onu yeniden işlemek aynı şey değildir; EMDR ikincisine odaklanır.

Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Servisi (NHS), travma sonrası stres bozukluğunun tedavi seçenekleri arasında travma odaklı bilişsel davranışçı terapiyi ve EMDR’yi sayar. Bu, EMDR’nin her kişi ve her durum için uygun ya da yeterli olduğu anlamına gelmez; yalnızca yöntemin ciddi sağlık kuruluşlarınca bilinen bir seçenek olduğunu gösterir. NHS’in travma sonrası stres bozukluğu sayfasında bu bilgiyi okuyabilirsiniz.

Hangi Zorlanmalarda EMDR Düşünülür?

EMDR’nin düşünüldüğü ortak nokta, geçmişte yaşanmış bir olayın bugün hâlâ rahatsız edici biçimde “şimdi gibi” yaşanmasıdır. Aşağıdaki başlıkların hiçbiri tek başına bir tanı değildir; her biri için asıl soru, bu yaşantının günlük yaşamda ne kadar yer kapladığıdır.

Kaza, yaralanma ve ani kayıplar

Trafik kazası, iş kazası, yangın ya da ani bir olay sonrasında; olayı gece uyanıp yeniden yaşamak, benzer bir ses duyunca yerinden sıçramak, benzer bir yere gitmekten ya da o yolu kullanmaktan kaçınmak bu başlıkta konuşulabilir. Ayrıca ani bir kayıp sonrası yas, kayıp anının zihinde tekrarlayan görüntüsüyle birlikte seyredebilir. Yas sürecinde ne zaman destek alınacağına dair ayrıntıları yas süreci yazısında bulabilirsiniz.

Deprem ve afet sonrası zorlanmalar

Büyük bir afet yaşamış ya da yakınlarını bu sırada yitirmiş kişilerde, sarsıntıya benzer her titreşimde irkilmek, geceleri evde rahat uyuyamamak, o günün görüntülerine ya da seslerine dönmek görülebilir. Bu yaşantılar için tek bir “doğru tepki” yoktur; belirli bir süre sonra kendiliğinden hafifleyenler olduğu gibi, haftalar ya da aylar sonra bile günlük yaşamı zorlaştıranlar da olur. Böyle durumlarda bir uzmanla görüşmek, kendinizi “yeterince güçlü olmamakla” suçlamadan, ne yaşadığınızı anlamlandırmanın bir yoludur.

Çocuklukta ve ilişkilerde yaşanan zorlayıcı deneyimler

Ailevi travmatik yaşantılar, ihmal, şiddete tanıklık ya da uzun süre süren zorlayıcı bir ilişki gibi deneyimler de bugünkü tepkilerin arkasında olabilir. Bu tür öykülerde hazırlık aşaması özellikle önemlidir: Kişi çoğu zaman önce kendini güvende hissetmeyi ve duygularını düzenlemeyi öğrenir, anılarla çalışma ancak ondan sonra gelir. Bu konuyu daha geniş çerçevede Adana’da ailevi travma sonrası psikolojik destek yazısında ele aldık.

Tek bir olay olmadan da süren birikimli zorlanmalar

Her zorlanma tek bir “büyük olaya” dayanmaz. Küçük ama sık tekrarlayan zorlayıcı deneyimler, ağır bir iş ortamı ya da uzun süren bir kaygı döneminin ardından da kişi tetikte yaşamaya devam edebilir. Bu durumda önce hangi yaşantıların bugünkü tepkilerle ilişkili olabileceği birlikte aranır.

EMDR Seansında Neler Olur?

EMDR tek bir seansta “yapılıp biten” bir işlem değil, aşamalı bir süreçtir. Aşağıdaki dört başlık, standart protokolün okura yönelik sadeleştirilmiş bir özetidir. Seansın hemen başında bir anıya girilmez.

1. Öykü alma ve değerlendirme

İlk seansta ayrıntılı bir anamnez (öykü alma görüşmesi) yapılır. Yaşadıklarınızı, şu anki şikâyetlerinizi, uyku ve iş düzeninizi, destek aldığınız kişileri, varsa ilaç kullanımınızı ve geçmişte aldığınız tedavileri konuşuruz. Her şeyi anlatmak zorunda değilsiniz; neyi, ne kadar paylaşacağınız size aittir. Bu aşamada ayrıca EMDR’nin sizin için uygun bir seçenek olup olmadığı birlikte değerlendirilir.

2. Hazırlık

Anılara dokunmadan önce kendinizi sakinleştirmenin ve “şimdiye dönmenin” yollarını çalışırız. Amaç, seans sırasında ya da sonrasında duygular yükseldiğinde başvurabileceğiniz somut araçlara sahip olmanızdır. Bu aşama bazı kişiler için kısa, bazıları için uzun sürer; hazırlığın süresi kişinin öyküsüne ve o anki durumuna göre değişir.

3. Hedefleme ve işleme

Birlikte çalışılacak anı ya da anılar seçilir. Sizden o anıyla ilgili en rahatsız edici görüntüyü, bedeninizin hangi bölgesinde ne hissettiğinizi ve kendinize dair olumsuz inancı (örneğin “güvende değilim”) kısaca tarif etmeniz istenir. Ardından kısa kısa göz hareketi ya da dokunuş serileriyle ilerlenir; her seriden sonra ne fark ettiğiniz sorulur. Seans boyunca kontrol sizdedir: Durmak ya da ara vermek istediğinizi söylemeniz yeterlidir.

4. Kapanış ve yeniden değerlendirme

Her seans, görüşmeyi daha dengeli bir durumda tamamlamanızı amaçlayan bir kapanışla biter. Sonraki buluşmada bir önceki seanstan geriye ne kaldığına birlikte bakılır. Bu yaklaşım, “bir seansta her şeyi çözmek” iddiasının tersine, adım adım ilerlemeyi esas alır. Seans süresi yaklaşık 60 dakikadır; bir anı için kaç seans gerektiğini önceden kesin olarak söylemek mümkün değildir, çünkü süreç kişiye göre değişir.

EMDR Herkes İçin Uygun mu?

Hayır. EMDR travma çalışmalarında bilinen bir yöntem olsa da her kişi ve her an için doğru seçim olmayabilir. Uygunluk, ilk görüşmelerde yapılan değerlendirmeyle belirlenir. Bu noktayı özellikle vurguluyoruz; çünkü “travma varsa EMDR yapılır” diye bir kural yoktur.

Değerlendirmede şunlara bakılır:

• Şu anki güvenlik: Tehdit, şiddet ya da sürekli stres altında olduğunuz bir ortamda yaşıyorsanız, önce güvenliğinizi sağlamak anılarla çalışmaktan önce gelir.
• Duygu düzenleme gücü: Duygular çok yükselince kendinizi yatıştırabiliyor musunuz? Bu yeterli değilse önce hazırlık aşaması uzatılır.
• Yoğun kopma yaşantıları ve madde kullanımı: Kendinizi ya da çevrenizi gerçek dışı hissetme, zaman kaybı, alkol ya da madde kullanımı gibi durumlar planı değiştirebilir.
• Bedensel ve tıbbi durum: Bazı bedensel sağlık durumları ve ilaçlar, seansın nasıl yürütüleceğini etkileyebilir; gerektiğinde hekiminizle görüş alışverişi önerilir.
• Yaşam koşulları: Yakın zamanda ağır bir kriz, bir yas ya da büyük bir yaşam değişikliği içindeyseniz, önce o dönemi desteklemek ve ardından anılarla çalışmak daha uygun olabilir.

Değerlendirme sonucunda EMDR yerine ya da ondan önce farklı bir yaklaşım önerilebilir. Örneğin travma odaklı bilişsel davranışçı terapi bir seçenek olabilir; bu yaklaşımın nasıl işlediğini bilişsel davranışçı terapi yazısında okuyabilirsiniz. Önemli olan yöntemin adı değil, size uygun olmasıdır.

Seanslar Arasında Kendinizi “Şimdiye” Getirmenin Yolları

EMDR sürecinde seans aralarında duygular, anılar ya da rüyalar yükselebilir; bu bazı kişilerde olağandır, bazılarında hiç yaşanmaz. Seans arasında kullanabileceğiniz basit bir yere basma çalışması, hazırlık aşamasında birlikte denenir ve size uygun hale getirilir. Aşağıdaki örnek yalnızca bir fikir vermek içindir; sizin için doğru olup olmadığı görüşmede belirlenir:

• Ayaklarınızı yere basın ve zeminin ağırlığınızı taşıdığını hissedin.
• Odada gördüğünüz beş nesneyi ve duyduğunuz üç sesi içinizden adlandırın.
• Nefesinizi burundan alıp ağızdan, aldığınızdan biraz daha yavaş verin.
• Bugünün tarihini ve nerede olduğunuzu kendinize söyleyin; yalnızca bugüne ait gerçek bilgileri sıralamanız yeterlidir.

Bu çalışma bir tedavi yerine geçmez; amacı, anılar yoğunlaştığında bedeninizi ve dikkatinizi şimdiki ana geri getirebilmenizdir. Çalışma sizi daha kötü hissettiriyorsa uygulamayı bırakabilirsiniz; bu, yanlış bir şey yaptığınız anlamına gelmez. Belirgin zorlanma yaşıyorsanız sonraki seansı beklemeden iletişime geçin; bu bilgi, yöntemi size göre ayarlamak için değerlidir. Güvenliğinizle ilgili acil bir endişe varsa 112’yi arayın.

İlk Görüşmeye Hazırlık: Kısa Bir Not

EMDR’ye başlamak için yaşadıklarınızı ayrıntılı biçimde yazmanız ya da hatırlamanız gerekmez. Aksine, travmatik anıyı ayrıntılarıyla yazmak zorlayıcı olabilir. Onun yerine görüşmede kullanabileceğiniz kısa bir not hazırlayabilirsiniz. Not, bir test ya da tanı aracı değildir; yalnızca “nereden başlayacağımı bilmiyorum” duygusunu hafifletmek içindir:

• Tetikleyiciler: Hangi ses, koku, yer ya da cümle sizi irkiltiyor? Bir ya da iki örnek yeterli.
• Beden: Bu anlarda bedeninizde ne oluyor? (Örneğin kalp çarpıntısı, boğazda düğüm, ellerde titreme.)
• Günlük etkisi: Uykunuzu, işinizi, yolculuklarınızı ya da ilişkilerinizi nasıl etkiliyor?
• Daha önce denediklerim: Neler rahatlattı, neler değiştirmedi?
• Görüşmede sormak istediklerim: EMDR sizin için uygun mu, süreç nasıl işler, kaç görüşme planlanır?

Notu görüşmede okuyabilir ya da yalnızca bir başlangıç olarak kullanabilirsiniz. Boş bıraktığınız yerler olması sorun değildir. Hazırlık yapamamış olmanız da başvurmanıza engel değildir.

Adana’da Yüz Yüze mi, Online mı? Kiminle Çalışırsınız?

Adana ve Çukurova’da yüz yüze görüşme seçeneği vardır. Hatay, Mersin, Osmaniye, Kahramanmaraş ve Gaziantep gibi çevre illerden Adana’ya gelerek de görüşebilirsiniz. Türkiye’nin her yerinden online görüşme de yapılabilir. Hangisinin size uygun olduğuna, özellikle travma çalışmasında ortamın güvenliği ve mahremiyeti göz önüne alınarak birlikte karar verilir. Çalışmanın bir bölümünü yüz yüze, bir bölümünü online sürdürmek de mümkün olabilir.

Travma çalışmasında yöntemin adı kadar, onu kimin ve hangi sırayla uyguladığı da önemlidir. Bu nedenle ilk seans ayrıntılı bir anamnez görüşmesidir; EMDR’ye hemen geçilmez, önce öykünüz ve uygunluk değerlendirilir. Genel çerçeveyi psikoterapi ve psikolojik danışmanlık hizmetleri sayfasında, süreç mantığını psikoterapi nasıl uygulanır yazısında görebilirsiniz.

Hangi Durumda Beklememelisiniz?

EMDR ve benzeri travma çalışmaları rutin psikoterapi randevusuyla yürütülür; acil müdahalenin yerine geçmez. Aşağıdaki durumlarda randevu beklemeyin.

Acil destek gerektiren durumlar

Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa, yakın bir tehlike altındaysanız veya yaşadığınız ani bir sıkıntı nedeniyle güvende olmadığınızı hissediyorsanız 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Bir yakınınız bu durumdaysa, kendi güvenliğinizi tehlikeye atmadan yanında kalın ve 112’den yardım isteyin.

Geciktirilmemesi gereken değerlendirme

Uyku haftalardır ciddi biçimde bozuksa, günlük işlerinizi sürdüremiyorsanız veya alkol ya da madde kullanımınız artıyorsa randevuyu uzun süre ertelemeyin. Süregelen çarpıntı, baş dönmesi gibi bedensel yakınmalar için de önce bir hekime başvurmanız yerinde olur. Psikolojik destek ve tıbbi değerlendirme birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Ancak yeni başlayan, ani ya da şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma hissi gibi belirtileri “sadece stres” diye düşünüp beklemeyin; bunlar için doğrudan 112’yi arayın ya da acil servise gidin.

İlk Adımı Atmak İçin

Yaşadığınız şeyin hâlâ bugünü etkilediğini fark ettiyseniz, ilk temasın amacı basittir: Bir telefon ya da mesajla görüşme biçimini ve uygun zamanı öğrenirsiniz. Neden şimdi? Çünkü “zamanla geçer” beklentisi sürerken uykunuz, yolculuklarınız ve ilişkileriniz o anıya göre şekillenmeye devam edebilir; bunu bugün konuşmak, yalnızca bir adım atmaktır. Bu bir karar vermek anlamına gelmez.

İlk seansta ise ayrıntılı anamnez alınır. EMDR’ye hemen geçilmez; öykünüzü dinler, yöntemin size uygun olup olmadığını birlikte değerlendiririz. Görüşme biçimini ve uygun zamanı öğrenmek için 0543 108 25 76 numarasını arayabilir ya da aynı numaradan WhatsApp’ta yazabilirsiniz; EMDR’nin size uygunluğu değerlendirme görüşmesinde ele alınır.

Ücret için psikoterapi ücretleri sayfasına bakabilirsiniz; uzun sürecek çalışmalar için paket programları vardır, ayrıntıları ofisten öğrenebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

EMDR terapi nedir, kısaca ne işe yarar?

EMDR, travmatik ya da çok ağır yaşantılarla ilişkili rahatsızlığın azalmasına yardımcı olmayı amaçlayan yapılandırılmış bir psikoterapi yöntemidir. Her kişiye uygun olmayabilir; uygunluk değerlendirmeyle belirlenir.

EMDR’de gözler mutlaka hareket eder mi?

Hayır. Göz hareketleri en bilinen yoldur; ancak ritmik dokunuşlar ya da sesler de iki yanlı uyarım olarak kullanılabilir. Hangi yolun size uygun olduğu seansta birlikte belirlenir.

Anılarımı ayrıntılı anlatmak zorunda mıyım?

Hayır. Ayrıntıları anlatmadan da çalışılabilir. Neyi, ne kadar paylaşacağınız size aittir; sürecin hızı da size göre ayarlanır.

Kaç seansta sonuç alınır?

Kesin bir sayı vermek doğru olmaz; süreç kişiye, yaşantının türüne ve ilk görüşmedeki değerlendirmeye göre değişir. EMDR bir “hızlı çözüm” yöntemi olarak sunulmaz.

EMDR seansından sonra kendimi kötü hissedersem ne yapmalıyım?

Bazı kişilerde seans sonrası kısa süreli yorgunluk, duygu dalgalanması ya da canlı rüyalar görülebilir. Bunlar yoğunsa ya da sizi korkutuyorsa bir sonraki seansı beklemeden bildirebilirsiniz. Güvenliğinizle ilgili bir endişe varsa 112’yi arayın.

EMDR yalnızca travma için mi kullanılır?

En çok travma sonrası zorlanmalarla anılır. Başka alanlarda kullanılıp kullanılamayacağı, kişinin öyküsü ve değerlendirmesi sonucunda tartışılır; her durum için önerilmez.

Online EMDR görüşmesi yapılabilir mi?

İlk değerlendirme görüşmesi online yapılabilir. EMDR çalışmasının online mı yüz yüze mi yürütüleceği ise değerlendirmeden sonra, ortamınızın güvenliği ve mahremiyeti göz önüne alınarak birlikte kararlaştırılır.

Bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.