Majör Depresif Bozukluk Belirtileri

Kısa cevap: Majör depresif bozukluğun belirtileri; en az iki hafta boyunca neredeyse her gün süren çökkün ruh hâli ya da daha önce keyif veren şeylere karşı ilgi ve zevk kaybıyla başlar. Bunlara uyku ve iştah değişiklikleri, yorgunluk, hareketlerde yavaşlama ya da huzursuzluk, dikkat ve karar verme güçlüğü, değersizlik veya aşırı suçluluk duyguları ve ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri eşlik edebilir. Tabloyu “majör” yapan, bu belirtilerin birkaçının aynı dönemde bir arada bulunması ve kişinin iş, okul, ev ya da ilişkilerdeki işlevselliğini belirgin biçimde etkilemesidir. Tanıyı yalnızca hekim koyar; bu yazı belirtileri tanımanıza ve ne zaman destek arayacağınıza karar vermenize yardımcı olmayı amaçlar.

Depresyonun genel tanımını ve nedenlerini depresyon nedir? yazısında ele aldık. Burada ise “majör” ifadesinin ne anlama geldiğine, belirtilerin günlük hayatta nasıl göründüğüne, gözden kaçabilen işaretlere ve görüşmeye nasıl hazırlanabileceğinize odaklanıyoruz.

Majör depresif bozukluğu “majör” yapan nedir?

“Majör” kelimesi, tablonun geçici bir moral bozukluğundan ya da hafif bir isteksizlikten daha kapsamlı olduğunu anlatır. Ruh sağlığı alanında kullanılan tanı sistemleri bu tabloyu tanımlarken birkaç noktaya bakar:

• Süre: Belirtiler en az iki hafta boyunca, neredeyse her gün ve günün büyük bölümünde sürer.
• Çekirdek belirti: Çökkün ruh hâli ya da ilgi ve zevk kaybından en az biri bulunur.
• Belirtilerin bir arada olması: Tek bir belirti değil, aşağıda sayılan dokuz belirtiden birkaçı aynı dönemde birlikte görülür. Tanı sistemlerinde bu sayı en az beş olarak tanımlanır.
• İşlevsellik: Belirtiler kişinin işini, okulunu, ev düzenini ya da ilişkilerini sürdürmesini belirgin biçimde zorlaştırır veya kişide yoğun bir sıkıntı yaratır.
• Başka bir açıklamanın olmaması: Tablo; bir ilacın, maddenin ya da tiroid gibi bedensel bir hastalığın etkisiyle daha iyi açıklanamaz. Bu ayrımı yapmak hekimin değerlendirmesini gerektirir.

Bu ölçütler bir kendi kendine tanı listesi olarak değil, neden profesyonel değerlendirmenin önemli olduğunu anlamak için okunmalıdır.

Dokuz belirti günlük hayatta nasıl görünür?

Belirtiler kâğıt üzerinde soyut görünebilir. Günlük yaşamda ise çoğu zaman şöyle fark edilir:

Duygu belirtileri

• Çökkün ruh hâli: Sabah uyandığınızda içinizde bir ağırlık, gün boyu geçmeyen bir boşluk ya da hiçbir şeyin düzelmeyeceği hissi.
• İlgi ve zevk kaybı: Eskiden beklediğiniz buluşmaları iptal etmek, sevdiğiniz diziyi açıp hiçbir şey hissetmemek, hobilerin “anlamsız” gelmesi.
• Değersizlik ya da aşırı suçluluk: Küçük bir hatayı günlerce düşünmek, “Herkese yük oluyorum” ya da “Ben zaten hiçbir şeyi beceremem” gibi düşüncelerin sıklaşması.

Beden belirtileri

• Uyku değişiklikleri: Gece uykuya dalamamak, sabahın erken saatlerinde uyanıp tekrar uyuyamamak ya da tam tersine saatlerce uyuyup yine dinlenmemiş kalkmak.
• İştah ve kilo değişiklikleri: Yemeğin tadını almamak, öğün atlamak ya da sıkıntıyla daha fazla yemek; bunlara bağlı olarak kısa sürede kilo kaybı veya artışı.
• Yorgunluk ve enerji kaybı: Duş almak, giyinmek ya da bulaşık yıkamak gibi basit işlerin bile büyük bir çaba gerektirmesi.
• Yavaşlama ya da huzursuzluk: Konuşmanın, hareketlerin ve düşünmenin belirgin biçimde yavaşlaması ya da yerinde duramama, sürekli kıpırdanma hâli. Bu belirti çoğu zaman çevredekiler tarafından fark edilir.

Düşünce belirtileri

• Dikkat ve karar verme güçlüğü: Okuduğunu anlayamamak, bir mesajı defalarca okumak, ne yiyeceğine bile karar verememek.
• Ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri: “Uyuyup hiç uyanmasam” gibi geçici düşüncelerden somut planlara kadar uzanabilir. Bu belirti her zaman ciddiye alınmalıdır.

Hangi belirtiler gözden kaçabilir?

Majör depresyon her zaman ağlayan, üzgün görünen biri olarak kendini göstermez. Şu işaretler sık sık başka şeylere yorulur:

• Sinirlilik ve tahammülsüzlük: Özellikle ergenlerde ve bazı yetişkinlerde, üzüntüden çok kısa fitillilik, çabuk öfkelenme ve her şeye itiraz etme biçiminde görülebilir.
• Bedensel yakınmalar: Açıklanamayan baş, sırt ya da mide ağrıları, sürekli halsizlik. Bazı kişiler duygularını anlatmak yerine bedensel sıkıntılarını dile getirir.
• “Her şey yolunda” görüntüsü: İşe gitmeye, gülümsemeye devam eden ama eve geldiğinde tümüyle çöken kişilerde belirtiler dışarıdan görülmeyebilir.
• Alkol ya da ekran kullanımının artması: İçteki sıkıntıyı bastırmak için alkole, saatlerce sosyal medyaya veya oyuna yönelmek.
• İleri yaşta unutkanlık: Yaşlılarda dikkat ve bellek güçlükleri depresyona eşlik edebilir ve yaşlanmaya bağlanarak gözden kaçabilir.

Bir yakınınızda bu işaretleri fark ediyorsanız, ona nasıl yaklaşabileceğinize dair öneriler depresyonla mücadele yazısında yer alıyor.

Hafif, orta ve ağır majör depresyon arasında ne fark vardır?

Majör depresif bozukluk tek tip bir tablo değildir. Hekimler belirtilerin sayısına, yoğunluğuna ve günlük hayatı ne kadar etkilediğine bakarak şiddeti değerlendirir:

Şiddet, hangi desteğin gerekli olduğunu da belirler. Hafif ve orta tablolarda psikoterapi önemli bir seçenekken, daha ağır tablolarda psikoterapinin yanında hekimin ilaç değerlendirmesi de gerekebilir. Psikolojik destek ile tıbbi değerlendirme arasındaki işbölümünü psikolog ile psikiyatrist arasındaki farklar sayfasında açıkladık.

Majör depresyon başka durumlarla nasıl karışabilir?

• Yas: Bir yakının kaybından sonra yaşanan derin üzüntü, majör depresyona benzeyen belirtiler taşıyabilir. Yasta acı genellikle dalgalar hâlinde gelir ve kaybedilen kişiyle ilgilidir; kişinin kendine bakışı çoğunlukla korunur. Bu ayrımı yas süreci yazısında ayrıca ele aldık.
• Süregen depresif bozukluk: Daha hafif ama yıllara yayılan, “hep böyleydim” denilen bir mutsuzluk tablosudur. Zaman zaman bunun üzerine majör bir dönem eklenebilir.
• Bipolar bozukluk: Depresif dönemlerin yanında, geçmişte uykuya az ihtiyaç duyulan, aşırı enerjik ve taşkın günler yaşanmışsa bu bilginin hekimle mutlaka paylaşılması gerekir; çünkü yaklaşım farklıdır.
• Bedensel nedenler: Tiroid sorunları, kansızlık, bazı vitamin eksiklikleri ve bazı ilaçlar depresyona benzer yorgunluk ve isteksizlik yaratabilir. Bu nedenle hekim kontrolü önemlidir.
• Tükenmişlik ve kaygı: Uzun süreli iş stresi ya da yoğun kaygı da benzer belirtiler verebilir ve depresyonla iç içe geçebilir. Uyku sorunları kaygıyla birlikte seyrediyorsa kaygı ve uykusuzluk döngüsü yazısı da fikir verebilir.

Belirtilerinizi görüşmeye nasıl hazırlayabilirsiniz?

Depresyondayken neler yaşadığınızı anlatmak zor olabilir; dikkat dağınıklığı ve isteksizlik, görüşmede önemli bilgileri unutmanıza yol açabilir. Kısa notlar almak işinizi kolaylaştırır:

1. Ne zamandır böyle hissettiğinizi yazın. Belirtilerin başladığı dönemi ve o dönemde hayatınızda neler olduğunu not edin.
2. Bir hafta boyunca basit bir günlük tutun. Her gün uyku saatlerinizi, iştahınızı ve ruh hâlinizi sıfırdan ona kadar bir puanla işaretleyin.
3. Nelerin aksadığını belirtin. İşe gidememek, ev işlerini yapamamak, telefonlara dönememek gibi somut örnekler, tablonun şiddetini anlamaya yardımcı olur.
4. Geçmiş dönemleri hatırlayın. Daha önce benzer dönemler ya da tam tersine aşırı enerjik geçen günler yaşadıysanız bunu söyleyin.
5. Kullandığınız ilaçları ve bedensel sorunlarınızı listeleyin.
6. Kendinize zarar verme düşüncelerini saklamayın. Bunu söylemek sizi yargılatmaz; size en uygun desteğin planlanmasına yardımcı olur.

Depresyonla ilgili kendinizi tanımaya yönelik değerlendirme araçları hakkında bilgi almak isterseniz depresyonda mısın? MMPI testi ile kendini tanı yazısına bakabilirsiniz. Bu tür testler tanı koymaz; uzman değerlendirmesine eşlik eden yardımcı araçlardır.

Hangi durumda beklemeden yardım istemelisiniz?

Ölmek istediğinizi düşünüyorsanız, kendinize zarar vermeyi planlıyorsanız ya da bir yakınınız bu tür sözler söylüyorsa beklemeyin: 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu durumda önce güvenlik sağlanır; görüşme planı sonra konuşulur. Yalnız kalmamak, güvendiğiniz birine haber vermek de önemlidir.

Acil bir risk olmasa da belirtiler iki haftadan uzun sürüyor ve hayatınızı daraltıyorsa destek almayı ertelememek iyi olur. Psikoterapide; belirtilerin nasıl sürdüğünü anlamak, olumsuz düşünce kalıplarını fark etmek, günlük ritmi adım adım yeniden kurmak ve sizi zorlayan ilişki ya da yaşam koşullarını konuşmak üzerine çalışılır. Bu çalışmalarda sık kullanılan yaklaşımlardan birini bilişsel davranışçı terapi nedir? yazısında anlattık. Günlük hayatta küçük adımlarla neler yapılabileceğine dair öneriler için günlük rutin önerileri yazısına göz atabilirsiniz; ayrıca sosyal destek de bu süreçte önemli bir dayanaktır.

Görüşmeler bireysel danışmanlık olarak Adana’da yüz yüze ya da Türkiye’nin her yerinden online terapi biçiminde yürütülebilir.

Sık Sorulan Sorular

Majör depresyon kendiliğinden geçer mi?

Bazı dönemler zamanla hafifleyebilir; ancak destek alınmadığında belirtilerin uzaması, tekrar etmesi ya da ağırlaşması mümkündür. Ne zaman geçeceğini önceden bilmek mümkün olmadığı için, belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa bir uzmana danışmak daha güvenli bir yoldur.

Majör depresif bozukluk ile depresyon aynı şey mi?

Gündelik dilde “depresyon” kelimesi geniş anlamda kullanılır ve kısa süreli moral bozukluklarını da kapsayabilir. Majör depresif bozukluk ise belirli süre, belirti sayısı ve işlevsellik ölçütleriyle tanımlanan klinik bir tablodur ve tanısını hekim koyar.

Majör depresyon tekrarlar mı?

Bazı kişilerde tek bir dönem yaşanırken, bazılarında hayatın farklı zamanlarında yeni dönemler görülebilir. Erken uyarı işaretlerini tanımak ve iyileşme döneminde de destek ilişkisini sürdürmek, yeni bir dönemi erken fark etmeye yardımcı olabilir.

Online görüşme majör depresyonda uygun mudur?

Hafif ve orta düzey belirtilerde online görüşmeler yüz yüze görüşmelere benzer bir çerçevede yürütülebilir. Ağır belirtiler ya da kendine zarar verme riski varsa önce acil değerlendirme ve hekim kontrolü gerekir; görüşme biçimi buna göre planlanır.

Nasıl randevu alabilirim?

Randevu sayfasından uygun bir zaman seçebilir ya da 0543 108 25 76 numaralı telefondan Psikoterapist Mehmet Ulubey ile iletişime geçebilirsiniz. Ücret bilgisi için psikoterapi ücretleri sayfasına bakabilirsiniz.

Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.