Denemede Yapıyorum, Sınavda Yapamıyorum: Neden Unutuyorum?

Denemede yapıp sınavda yapamamak, her zaman bilgi eksikliği anlamına gelmez. Sınav anında yükselen kaygı dikkati daraltabilir ve bildiğiniz bilgiye ulaşmayı zorlaştırabilir. Bu bir tanı değildir; kişiye göre değişir. Psikoterapide kaygı ve sınav anındaki tepkiler üzerinde çalışılarak ele alınabilir. Aşağıda önce nedenini, sonra atılabilecek küçük adımları bulacaksınız.

Bu yazı hem LGS ya da YKS’ye hazırlanan öğrenciye hem de yanında olan ebeveyne yazıldı. İlk görüşmeden önce sorularınız varsa Psikoterapist ve Psikolojik Danışman Mehmet Ulubey’e WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Görüşmeler Adana Çukurova Yüzüncüyıl Mahallesi’ndeki ofiste yüz yüze, Türkiye genelinde online yapılır.

Denemede yapıp sınavda yapamamak neden olur?

Deneme ile sınav aynı bilgiyi ölçer ama aynı koşulda yapılmaz. Deneme çoğu zaman bir prova gibi yaşanır; sınav ise geleceğe bağlanmış tek bir an gibi hissedilir. Bu fark beden ve zihin çalışmasını değiştirebilir.

Bu satırların hepsi herkeste aynı olmaz; bazı öğrencilerde yalnızca biri belirgindir. Asıl ayrım, “bilmiyorum” ile “biliyorum ama o anda ulaşamıyorum” arasındadır. Sınav kaygısının genel çerçevesi için sınav kaygısı nedir yazısına bakabilirsiniz.

Sınavda zihin neden boşalır, bildiğiniz bilgiye neden ulaşamazsınız?

Sınav kaygısı, sınav anında yükselerek dikkati ve hatırlamayı zorlaştırabilen bir kaygı biçimidir. Kaygı yükselince beden alarm durumuna geçer. Dikkat soruyu çözmekten çıkıp tehditleri izlemeye kayabilir: kalan süre, yan sıradaki, “ya olmazsa” düşüncesi.

Kaygıya bağlı hatırlama güçlüğü, bilginin silindiği anlamına gelmez; o anda bilgiye erişmek zorlaşabilir, çünkü ulaşmak için gereken sakin dikkat azalır. Sınav bittikten sonra cevabın birden aklınıza gelmesi bu yüzden tanıdık bir deneyim olabilir.

Buna bir de performans kaygısı eklenebilir: “İyi yapmalıyım” baskısı denemede küçük, sınavda büyük hissedilir. İlk hatada “bozdum” diye düşünmek kaygıyı bir basamak daha yükseltebilir. Dikkat dağınıklığıyla sınav kaygısının nasıl iç içe geçebildiğini dikkat eksikliği ve sınav kaygısı yazısında bulabilirsiniz.

Bu bilgi eksikliği mi, kaygı mı, yoksa başka bir şey mi?

Üç farklı tablo birbirine benzeyebilir. Aşağıdaki ayrım tanı koymaz; yalnızca nereye bakılacağını gösterir:

• Bilgi eksikliği: Aynı konuda denemede de, evde de takılıyorsunuz.
• Kaygı: Konuyu anlatabiliyor, denemede çözebiliyorsunuz; sınavın ilk dakikalarında donuyor, çıkışta “bildiğim sorulardı” diyorsunuz.
• Dikkat ya da öğrenme farkı şüphesi: Kaygı olmayan yerlerde de satır atlıyor, okuduğunuzu tutmakta zorlanıyorsunuz.

Son durumda değerlendirme gerekebilir. Değerlendirmede kullanılabilecek araçlardan biri hakkında MOXO testi yazısını okuyabilirsiniz; değerlendirme tek bir testten ibaret değildir. Çocuğunuzun çalışmaması ile dikkat güçlüğünü ayırmak için tembellik mi, dikkat eksikliği mi yazısı yardımcı olabilir.

“Çalışmıyorsun” denildiğinde öğrenci ve ebeveyn ne yaşar?

Öğrenci olarak çalıştığınız hâlde “yeterince çalışmamışsın” cümlesini duyuyorsanız, bu sizi yalnız ve haksız hissettirebilir. Anlatmaya çalışınca bahane gibi duyulmaktan korkmak, konuşmayı büsbütün zorlaştırabilir.

Ebeveyn cephesinde ise kaygı başka bir yerden gelir: “Evde yapıyor, neden orada yapamıyor?” Bu sorunun arkasında merak, kaygı ya da çaresizlik olabilir. İkisi de gerçektir ve birbirini suçlamak zorunda değildir. Deneme sonucu geldiği akşam “neden” yerine “nasıl hissettin?” demek konuşmayı açabilir. O ilk 24 saat için LGS ve YKS öncesi ebeveyn rehberine bakabilirsiniz.

Ders başına oturamama ayrı bir tablo olabilir; ders çalışmaya oturamayan çocuk yazısı o durumu ele alıyor.

Sınav anında donma başladığında ne yapılabilir?

Aşağıdakiler genel ve kısa destek yollarıdır; herkeste aynı işlemez, önceden denemelerde prova edilmesi gerekir:

• Bedeni fark edin: Ayaklarınızı yere basın, omuzlarınızı bırakın.
• Yavaş nefes alın: Burnunuzdan alıp daha uzun vererek beş-altı nefes yeterli olabilir. Baş dönmesi olursa bırakın.
• Soruya geri dönün: “Uçtu” düşüncesi bilginin silindiği anlamına gelmez. Kendi cümlenizle sorun: “Burada benden ne isteniyor?”
• Donma sürerse: Sınav kuralları elveriyorsa soruyu işaretleyip diğerine geçmek bir seçenektir; sakinleşince geri dönmek bilgiye erişmeyi kolaylaştırabilir.

Bu yollar sonucu değiştirmeyi vaat etmez; amaç, alarm yükseldiğinde elinizde küçük bir tutamak bulunmasıdır.

Psikoterapide sınav anındaki donma nasıl ele alınır?

Psikoterapide kaygı, yaşananı anlamak ve başa çıkma becerileri geliştirmek üzerinden çalışılır; sonuç ya da net sözü verilmez. Ergen danışmanlığında çözüm odaklı ve bilişsel davranışçı bir çerçeveden yararlanılabilir:

• Donma anının ayrıntısı: Ne zaman başladı, aklınızdan hangi cümle geçti, bedeninizde ne oldu?
• Düşünce–beden–davranış döngüsü: “Ya olmazsa” düşüncesiyle ilişkinizi değiştirmek.
• Nefes ve odak becerileri: Sınav günü için kısa bir rutin planı.
• Deneme sonrası tepki: Sonuçla kendinizi yargılama döngüsünü fark etmek.
• Gerektiğinde ebeveynle ayrı çalışma: Evdeki dilin yükü nasıl hafifletebileceği.

Sınav kaygısında psikoterapinin nasıl işlediğini sınav kaygısıyla psikoterapide nasıl çalışılır yazısında ayrıntılı okuyabilirsiniz. Gerekli durumlarda psikiyatri hekimleri ile koordineli çalışılmaktadır.

Bugün yapabileceğiniz küçük adım: son denemeniz için dört satır

Son denemenizin ardından aşağıdaki dört satırı kısaca yazın. Doğru ya da yanlış cevabı yok:

1. Denemede nerede rahattım?
2. Hangi anda takıldım ya da dondum?
3. O anda aklımdan hangi cümle geçti, bedenimde ne vardı?
4. Bir uzmana sormak istediğim soru ne?

Daha önce gerçek bir sınav yaşadıysanız aynı satırları onun için de yazın ve yan yana koyun: Hangi koşul değişti? Sonuç açıklandığında ilk tepkinizi de not edin; sonucu kendinize hüküm olarak değil, bir bilgi olarak okumayı deneyin.

Bu not puan hesaplamaz ve tanı koymaz. Dilerseniz ilk görüşmeye götürebilir, dilerseniz yalnızca kendiniz için tutabilirsiniz. Paylaşmak zorunda değilsiniz.

Hangi durumda beklememelisiniz?

Sınav stresinde baş ağrısı, mide ağrısı ve uyku bozulması görülebilir; bu belirtiler süreklilik gösterip günlük yaşamı bozuyorsa bir hekimle başlamak mantıklıdır. NHS’in sınav stresi sayfası bu belirtileri sıralıyor. Aşağıdaki durumlarda ise psikoterapi randevusunu beklemeyin:

• Kendine zarar verme düşüncesi ya da yaşamla ilgili umutsuz sözler: 112’yi arayın.
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da bayılma hissi: önce tıbbi değerlendirme.
• Haftalardır süren uyku, iştah ya da okula devamda belirgin bozulma.

Seans süreci ve Adana Çukurova ofisindeki işleyiş

Görüşmeler Adana Çukurova Yüzüncüyıl Mahallesi’ndeki ofiste yüz yüze yapılır; online terapi ile Türkiye’nin her yerinden katılabilirsiniz. Ücret bilgisi için psikoterapi ücretleri sayfasına bakabilirsiniz.

İlk görüşmede ne olur?

İlk görüşme yaklaşık 60 dakikadır. Yargılanmadan dinlenirsiniz; öğrenci tek başına ya da ebeveyniyle gelebilir, bu birlikte kararlaştırılır. Sınav takvimine uygun bir planlama konuşulur. Görüşmede anlatmakta zorlandığınız konuları belirtebilirsiniz. Ebeveynle hangi bilgilerin paylaşılacağı ve gizliliğin yaşa, güvenliğe ve geçerli yükümlülüklere bağlı sınırları başlangıçta açıklanır. Neleri paylaşacağınıza siz karar verirsiniz. Nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız, ilk görüşme tam olarak bunun içindir.

Dört satırlık notunuzu hazırladıysanız, WhatsApp’tan “sınav kaygısı için bilgi almak istiyorum” yazmanız yeterli.

Sık Sorulan Sorular

Denemede yapıp sınavda yapamamak sınav kaygısı mıdır?

Her zaman değil. Kaygı bir olasılıktır; uyku, hazırlık biçimi, dikkat güçlüğü ya da bedensel bir durum da rol oynayabilir. Tek bir nedene bağlamak yerine tablonun ne zaman, nerede ortaya çıktığına bakılır.

Sınavda her şeyi unutmak normal mi?

Pek çok öğrencinin tanıdığı bir deneyimdir ama bu, göz ardı edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Sizi yoruyor ya da sınavlarınızı etkiliyorsa konuşmaya değer.

Nefes egzersizi sınavda işe yarar mı?

Kişiye göre değişir; bir sonuç sözü verilemez. Sınav gününden önce denemelerde prova etmek, ilk kez sınavda denemekten daha gerçekçidir. Genel yöntemler için sınav kaygısıyla başa çıkma yöntemleri yazısına bakabilirsiniz.

Ebeveyn olarak denemeden sonra ne söylemeliyim?

“Neden böyle oldu?” yerine “Nasıl hissettin?” demek çoğu zaman daha az savunma doğurur. Sonuç konuşmasını akşam yemeğinden sonraya bırakabilirsiniz.

Psikoterapi ilaç gerektirir mi?

Psikoterapi ilaç içermeyen bir çalışmadır. İlaç kararını yalnızca hekim verir; gerekli durumlarda psikiyatri hekimleri ile koordineli çalışılır.

Sınava az kaldıysa görüşme için geç mi?

Bu kişiye göre değişir; süre ya da sonuç için söz verilemez. İlk görüşmede takviminiz konuşulur ve ona uygun, gerçekçi bir plan birlikte belirlenir. Sınav haftasına özgü ayrıntılar için Adana’da sınav kaygısı desteği yazısı yol gösterebilir.

Bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.