Aklıma İstemediğim Düşünceler Geliyor: Ne Zaman Destek Almalıyım?

Aklıma istemediğim düşünceler geliyor demek, çoğu insanın zaman zaman yaşadığı bir deneyimi anlatır. İstenmeyen düşünce; size yabancı gelen, sizi rahatsız eden ve kendiliğinden beliren bir düşünce, görüntü ya da dürtüdür. Yapacağınız anlamına gelmez. Sizi sürekli korkutuyor, ritüele ya da kaçınmaya yöneltiyorsa OKB olabilir; psikoterapi desteği düşünülebilir.

Psikoterapist ve Psikolojik Danışman Mehmet Ulubey, Adana Çukurova Yüzüncüyıl Mahallesi’ndeki ofisinde yüz yüze, Türkiye’nin her yerinden ve yurt dışından online görüşür. Düşüncenizin içeriğini anlatmadan da başlayabilirsiniz; ilk görüşmeden önce sorularınız varsa WhatsApp’tan yazabilirsiniz.

Kendinize ya da bir başkasına zarar vermeye yönelik gerçek bir niyet veya plan hissediyorsanız okumayı bırakıp Türkiye’de 112’yi arayın, başka bir ülkedeyseniz o ülkenin acil yardım numarasını kullanın.

Aklıma istemediğim düşünceler gelmesi normal mi?

Evet, istenmeyen düşünceler çok insanın tanıdığı bir deneyimdir. İngiltere’nin resmî sağlık servisi NHS, OKB belirtileri sayfasında hemen herkesin zaman zaman hoş olmayan ya da istenmeyen düşünceler yaşadığını, ani ve rahatsız edici şiddet içerikli ya da uygunsuz zihinsel görüntülerin de bunlar arasında olabildiğini belirtir.

Düşünce çamaşır asarken, yolda yürürken ya da yemek yaparken birden belirebilir. İçeriği cinsel, dini, zarar verme ya da utandırıcı bir konuya dair olabilir. İçeriğin ne olduğu sizi yargılamayı gerektirmez; düşünceler bir karakter ölçüsü değildir.

Zihin uzun süredir tetikteyse bu düşünceler daha sık ve daha yapışkan gelebilir. Sürekli endişenin nasıl işlediğini kaygı bozukluğu ve sürekli endişe yazısında okuyabilirsiniz.

Bu düşünceler yapacağım anlamına gelir mi?

Hayır. Bir düşünce zihinde kendiliğinden belirebilir: otobüste giderken ya da kuyrukta beklerken gelir, bazen geçer, bazen kalır. Belirmesi onu istediğiniz ya da yapacağınız anlamına gelmez; karar, niyet ve eylem ayrı süreçlerdir.

Düşüncenin sizi bu kadar rahatsız etmesi de bir ipucudur. Değerlerinizle çelişen bir düşünce çoğu zaman tam bu yüzden korku ve utanç uyandırır. “Ben nasıl biriyim?” sorusu da sık sık düşüncenin arkasından gelir; oysa ne düşüncenin içeriği ne de ona verdiğiniz kaygılı tepki, kim olduğunuzun kanıtıdır.

Düşünceler geceleri daha yüksek sesle gelebilir. Uykuyla ilişkisi için kaygı ve uykusuzluk döngüsü yazısına bakabilirsiniz.

Olağan istenmeyen düşünce ile OKB olabilecek durum nasıl ayrılır?

Ayrımı belirleyen şey düşüncenin içeriği değil; sıklığı, yarattığı sıkıntı ve ona karşı yapılan davranışlardır. OKB (obsesif kompulsif bozukluk), istenmeyen düşüncelerin (obsesyon), bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için tekrarlanan davranış ya da zihinsel çabaların (kompulsiyon) veya her ikisinin belirgin sıkıntıya yol açtığı bir durumdur. Kompulsiyon dışarıdan görünmeyebilir; zihinde de yapılabilir.

Bu tablo bir tanı aracı değildir. Sağ sütunda kendinizi görmek OKB’niz olduğu anlamına gelmez; yalnızca bir uzmanla konuşmaya değer olduğunu gösterir. Genel çerçeve için OKB nedir yazısına bakabilirsiniz.

Düşünceyle mücadele etmek neden yükü büyütebilir?

Asıl yük çoğu zaman düşüncenin kendisinden çok, ona verilen tepkilerden gelir. Düşünceyi zihinden atmaya çalışmak, “Bu ne demek?” diye anlam aramak, kendini sınamak, çevreden güvence istemek ya da düşünceyi tetikleyen durumlardan uzak durmak bu tepkilere örnektir.

Bunların her biri kısa sürede rahatlatabilir; ancak bazen düşünceyi daha önemli ve daha tehlikeli göstererek geri dönmesini kolaylaştırabilir. Tekrarlayan davranışların nasıl bir döngü kurduğunu temizlik, bulaşma ve düzen takıntısı yazısı bir örnek üzerinden anlatıyor.

Ne zaman destek almalıyım?

Destek için tanı almanız ya da belirli bir sıklığa ulaşmanız gerekmez. Aşağıdakilerden biri bile görüşme istemeniz için yeterli bir neden olabilir:

• Düşünceler sık geri geliyor ve günün önemli bir bölümünü alıyor.
• Kaygıyı azaltmak için tekrarlayan davranışlara ya da zihinsel çabalara ihtiyaç duyuyorsunuz.
• Bazı yer, kişi ya da durumlardan düşünce yüzünden uzak duruyorsunuz.
• Uykunuz, işiniz, okulunuz ya da yakınlığınız etkileniyor.
• Utanç yüzünden kimseye anlatamıyor, bunu tek başınıza taşıyorsunuz.

Düşünceleri istemiyor ve onlardan ürküyorsanız, bu çoğu zaman istenmeyen düşünce deneyimine uyar; bunu ayırt etmek yine de bir uzmanın işidir. Sürecin nasıl işlediğini Adana’da takıntılar ve psikoterapi yazısında okuyabilirsiniz.

Beklememeniz gereken durumlar: Zarar vermeye yönelik gerçek bir niyet ya da plan hissediyorsanız, düşüncelerin size ait olmadığını veya dışarıdan geldiğini düşünüyorsanız ya da gerçeği ayırt etmekte zorlanıyorsanız rutin randevuyu beklemeyin; 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Gerekli durumlarda psikiyatri hekimleri ile koordineli çalışılmaktadır.

Psikoterapi istenmeyen düşüncelerle nasıl çalışır?

Psikoterapide amaç düşünceyi silmek değildir; düşünceyle ilişkinizi ve ona verdiğiniz tepkileri değiştirmek için çalışılır. Süreç kişiye göre değişir, sonuç vaat edilmez.

Bilişsel davranışçı yaklaşımda düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağ birlikte çıkarılır: düşünce geldiğinde ne hissediyorsunuz, ne yapıyorsunuz ve bu kaygıyı sonrasında nasıl etkiliyor? NHS de OKB için genellikle kişinin korkularıyla “düzeltici” davranışlara başvurmadan yüzleşmesine yardım eden bir bilişsel davranışçı terapi türünün (ERP) önerildiğini tedavi sayfasında belirtir.

Bu çalışma, düşünce rahatsız edici gelirken bile onunla uğraşmadan yaşamaya devam etme becerisi üzerine kuruludur. Korkulan durumlarla yüzleşme uzmanla birlikte, kişiye uygun ve aşamalı planlanır; hiçbir şeyi kendi başınıza zorlamanız gerekmez. Yöntemin ayrıntıları için bilişsel davranışçı terapinin OKB’de ne sunduğunu anlatan yazıya bakabilirsiniz.

İlk görüşmede ne olur?

İlk görüşme yaklaşık 60 dakika sürer ve bir sınav değildir. Düşüncenin içeriğini ayrıntısıyla anlatmanız gerekmez; isterseniz şu üç satırı küçük bir kâğıda yazıp katlayarak yanınızda getirebilirsiniz: “Ne sıklıkla geliyor? Geldikten sonra ne yapıyorum? Hayatımın neresini daraltıyor?”

Bu üç satır bir test değildir ve ondan sonuç çıkarılmaz; yalnızca nereden başlayacağınızı kolaylaştırır. Psikoterapist Mehmet Ulubey sizi yargılamadan dinler, yaşadıklarınızı birlikte netleştirir ve gerekirse sizi ilgili uzmana yönlendirir. Nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız, ilk görüşme tam olarak bunun içindir.

Görüşmeler Adana Çukurova Yüzüncüyıl Mahallesi’ndeki ofiste yüz yüze ya da Türkiye genelinden online yapılabilir.

Hizmetin kapsamı için bireysel danışmanlık randevusu sayfasına bakabilirsiniz. Ödeme ayrıntıları için randevuda bilgi verilir.

İlk adımı nasıl atabilirsiniz?

Bugün yapabileceğiniz küçük adım, o üç soruya birer kısa not düşmektir; düşüncenin içeriğini yazmanız gerekmez. İlk görüşmenin işleyişini ve uygun saatleri sormak için WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Telefonu tercih ederseniz 0543 108 25 76 numarasından, randevu için randevu sayfasından da ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İstenmeyen düşünceler ne sıklıkta gelirse sorun sayılır?

Sabit bir sayı yoktur. Önemli olan düşüncelerin sizi ne kadar sıkıntıya soktuğu, ne kadar zamanınızı aldığı ve davranışlarınızı nasıl değiştirdiğidir. Seyrek gelse bile çok zorluyorsa konuşmaya değer.

Bu düşünceler beni kötü biri yapar mı?

Hayır. Düşünceler kişiliğinizin ya da ahlakınızın ölçüsü değildir. Düşünceden ürkmeniz ve onu istememeniz, değerlerinizle çeliştiğini gösterir.

Sevdiklerime zarar vereceğim diye korkarsam ne yapmalıyım?

Düşüncenin gelmesi tek başına yapacağınız anlamına gelmez; bunu yargılanmadan konuşabileceğiniz bir görüşme istemek yerindedir. Gerçek bir niyet ya da plan hissediyorsanız beklemeden 112’yi arayın.

Takıntı ile OKB aynı şey mi?

Hayır. Günlük dilde takıntı, bir şeyi çok düşünmek anlamına gelir. OKB ise istenmeyen düşüncelerin, bunları azaltmaya yönelik tekrarlayan davranış ya da zihinsel çabaların veya her ikisinin belirgin sıkıntıya yol açtığı bir durumdur. Hangisinin olduğunu bir uzman değerlendirir.

Online görüşmede bu konular konuşulabilir mi?

Evet. Online görüşme Türkiye’nin her yerinden ve yurt dışından yapılabilir. Yurt dışındaysanız saat farkı ve bulunduğunuz ülkenin acil yardım numarası da konuşulur.

Psikoterapi kaç görüşme sürer?

Kişiye göre değişir; kesin bir sayı vermek doğru olmaz. İlk görüşmeden sonra ihtiyacınıza göre birlikte plan yapılır. Seansların nasıl ilerlediği için bilişsel davranışçı terapi yazısına bakabilirsiniz.

Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.