Boşanma Sonrası Ortak Ebeveynlik: Çocuğu Arada Bırakmadan İletişim

Boşanma sonrası ortak ebeveynlik, evlilik bittikten sonra da çocuğun bakımı, okulu, sağlığı ve günlük düzeni için iki ebeveynin bilgi paylaşmayı ve karar almayı sürdürmesidir. Bunun için eski eşinizle arkadaş olmanız ya da her konuda anlaşmanız gerekmez. Gereken şey daha sınırlı ama daha zordur: Çocuğu mesaj taşıyan, bilgi getiren ya da taraf tutan kişi olmaktan çıkarmak ve yetişkin konuşmalarını yetişkinler arasında tutmak.

Boşanmanın ardından ilk aylar çoğu zaman pratik sorularla dolar. Çocuk hafta sonunu nerede geçirecek, okul toplantısına kim gidecek, hasta olduğunda kim izin alacak? Bu sorular her konuşulduğunda eski kırgınlıklar da masaya gelebilir. “Babana söyle, cumartesi beni arasın” gibi küçük bir cümle bile çocuğu iki ev arasında haberciye dönüştürür. Bunu fark etmek sizi kötü bir ebeveyn yapmaz; iki evli düzenin yeni öğrenilen bir düzen olduğunu gösterir.

Bu yazı, boşanmanın çocuğa nasıl anlatılacağını değil, ondan sonraki aylarda ayrı evlerde çocuk büyütürken gündelik iletişimin nasıl kurulacağını ele alıyor. Çocuğun arada kaldığını gösteren durumları, iki evde ortak olması gereken kurallarla farklı olabilecekleri ayırmayı, eski eşinize yazacağınız mesajlar için dört satırlık bir kalıbı ve teslim günlerini kolaylaştıran adımları bulacaksınız. Velayet ve görüş düzeni gibi hukuki konular bu yazının kapsamında değildir.

Boşanma Sonrası Ortak Ebeveynlik Ne Anlama Gelir?

Boşanmayla biten şey eşlik ilişkisidir; ebeveynlik ise devam eder. Ortak ebeveynlik, bu iki ilişkiyi birbirinden ayırabilmektir. Eski eşinize hâlâ kırgın olabilirsiniz, onun yeni hayatını onaylamayabilirsiniz. Bunlar sizin duygularınızdır ve önemlidir. Ancak çocuğun aşı tarihi, ödev planı ya da hafta sonu programı konuşulurken bu duyguların konuşmayı yönetmesi, çocuğun ihtiyacını geri plana iter.

Burada işinize yarayacak bir ayrım var: Eski eşle ilişki ile ebeveyn ortaklığı aynı şey değildir. İlki geçmişi, hesaplaşmayı ve kırgınlıkları taşır. İkincisi ise bir iş ortaklığına benzer; gündemi bellidir, konusu çocuktur, amacı karar almaktır. Kendinize her konuşmadan önce “Bu konuşma ebeveyn ortaklığına mı ait, yoksa eski ilişkimize mi?” diye sormak, hangi konuların o masaya taşınmaması gerektiğini görmenizi kolaylaştırır.

Her aile aynı yakınlıkta ortak ebeveynlik yürütemez. Bazı eski eşler doğum günlerini birlikte kutlayabilir; bazıları için yalnızca yazılı ve kısa bilgi paylaşımı mümkündür. Çatışmanın yüksek olduğu ailelerde iki evin birbirine az temas ederek, kendi içinde tutarlı ve paralel yürümesi daha sakin bir düzen sağlayabilir. Hangisinin sizin için uygun olduğu, ilişkinizin bugünkü durumuna ve çocuğunuzun yaşına göre değişir. Amaç kusursuz bir uyum değil, çocuğun iki ev arasında gerilimi taşımamasıdır.

Çocuk İki Ev Arasında Ne Zaman Arada Kalır?

Çocuğun arada kalması her zaman açık bir kavgayla olmaz. Çoğu zaman iyi niyetli ama yorgun anlarda, farkına varmadan kurulan küçük cümlelerle olur. Aşağıdaki durumlar, iletişimin çocuğun üzerinden yürümeye başladığını gösterebilir:

• Habercilik: Bilgi ya da talep çocuk aracılığıyla iletilir. “Annene söyle, bayram programını değiştirmeyecek.”
• Sorgulama: Çocuk diğer evden döndüğünde orada kimin olduğu, ne konuşulduğu, eski eşin nasıl yaşadığı sorulur.
• Sadakat sıkışması: Çocuk bir evde güzel vakit geçirdiğini diğer evde anlatmaktan çekinir; sevinci saklanması gereken bir şeye dönüşür.
• Kulak misafirliği: Telefon konuşmaları, ödeme ya da düzen tartışmaları çocuğun duyabileceği yerde yapılır.
• Taraf tutturma: Çocuğun hangi evde kalmak istediği, kimi daha çok sevdiği ya da kimin haklı olduğu sorulur.

Bu listeyi okurken kendinizde bunlardan birini fark ettiyseniz, bu bir suçlama değil, değiştirebileceğiniz bir alışkanlığın adıdır. Çocuklar bu durumlara farklı tepkiler verebilir: Bazıları her iki ebeveyni de üzmemek için fazla uyumlu davranır, bazıları geçiş günlerinde huysuzlaşır, bazıları bir evden diğerine giderken karnının ağrıdığını söyler. Bu tepkileri yalnızca boşanmaya bağlamak doğru olmaz; bedensel yakınmalar için çocuk doktoruna danışmak gerekir. Davranışların ne zaman başladığını ve hangi günlere denk geldiğini not etmek, hem sizin hem de başvuracağınız uzmanın tabloyu görmesini kolaylaştırır.

Sorgulamanın yerine koyabileceğiniz basit bir soru var: “Hafta sonun nasıl geçti, anlatmak istediğin bir şey var mı?” Bu soru kapıyı açık tutar ama çocuğu ayrıntı vermeye zorlamaz. Anlatmak istemezse bunu kabul etmek de iletişimin bir parçasıdır.

Ayrı Evlerde Çocuk İçin Hangi Kurallar Ortak Olmalı?

İki evin her konuda aynı kurallara sahip olması gerekmez. Ayrı evlerde çocuk büyütürken asıl ayrım, farklı kurallar ile birbiriyle çelişen kurallar arasındadır. Bir evde yemekten sonra tatlı yenmesi, diğerinde yenmemesi farklılıktır; çocuk bunu “Babamın evinde böyle, annemin evinde şöyle” diye öğrenebilir. Ancak bir evde ilacın düzenli verilip diğerinde atlanması ya da bir ebeveynin koyduğu cezanın diğerinde bilerek kaldırılması çelişkidir ve çocuğu ebeveynlerin arasına sokar.

Ortak olmasında yarar olan alanlar genellikle şunlardır:

• Sağlık: Düzenli ilaçlar, alerjiler, doktor önerileri ve kontrol tarihleri iki evde de aynı biçimde bilinmeli.
• Okul: Ödev düzeni, sınav takvimi ve öğretmenle yapılan görüşmelerin özeti iki ebeveyne de ulaşmalı.
• Güvenlik: Çocuğun yalnız kalabileceği süre, ekran ve internet sınırları, kiminle dışarı çıkabileceği gibi konular ortak konuşulmalı.
• Uyku düzeni: Yatış saatinin iki evde birbirinden çok farklı olması, okul günlerinde çocuğu zorlayabilir.

Yemek tercihleri, oyun saatleri, ev işlerindeki küçük görevler ya da hafta sonu etkinlikleri ise evden eve farklı olabilir. Her evin kendi alışkanlıklarına sahip olması çocuğa iki ayrı yuvası olduğunu da hissettirebilir. Ebeveynlerin birbirinden farklı kurallar koyduğu durumları daha ayrıntılı ele aldığımız ebeveynler farklı kurallar koyuyorsa yazısı, aynı evde yaşayan ebeveynler için yazılmış olsa da bu ayrımı düşünmenize yardımcı olabilir.

Ortak alanlarda anlaşamadığınızda ne olacak? Önce kararı kimin, hangi konuda alacağını netleştirmek işe yarar. Örneğin okul konularında bilgiyi bir ebeveyn toplayıp diğerine iletir, karar birlikte verilir. Hukuken kimin hangi konuda yetkili olduğu sorusu ise bir avukatla konuşulması gereken bir konudur; bu yazının önerileri hukuki düzenlemenin yerine geçmez.

Eski Eşinizle Mesajlaşmayı Nasıl Düzenleyebilirsiniz?

Boşanma sonrası iletişimde en çok yıpratan şey, kısa bir bilgi mesajının uzun bir tartışmaya dönüşmesidir. “Perşembe veli toplantısı var” diye başlayan bir yazışma, birkaç mesaj sonra geçmişteki bir tatile, bir borca ya da “Sen zaten hep böylesin” cümlesine varabilir. Bunu azaltmanın bir yolu, çocukla ilgili mesajlara sabit bir biçim vermektir.

Ebeveyn mesajlarınızı şu dört satırla yazmayı deneyebilirsiniz:

• Konu: Mesajın tek bir konusu olsun. “Ali’nin diş kontrolü.”
• Bilgi: Bildiğiniz gerçekleri yorum katmadan yazın. “Dişçi, gelecek ay ikinci bir kontrol önerdi.”
• Gereken karar: Karşı taraftan ne istediğinizi açıkça söyleyin. “Randevuya hangimizin götüreceğine karar vermemiz gerekiyor.”
• Son tarih: Yanıtın ne zamana kadar gerektiğini belirtin. “Cuma akşamına kadar yazarsan randevuyu ona göre alırım.”

Bu kalıp, mesajı geçmişe dair yorumlardan arındırır ve karşı tarafın yalnızca karar vermesi gereken konuya yanıt vermesini kolaylaştırır. Mesajı göndermeden önce bir kez daha okuyup “Bu cümle çocuk için mi, yoksa ona kendimi anlatmak için mi?” diye sormak da işe yarar. İkinci gruba giren cümleleri çıkarmak, mesajın tonunu belirgin biçimde değiştirebilir.

Kanal seçimi de önemlidir. Çocukla ilgili bilgileri yazılı tutmak, “Bana söylememiştin” tartışmalarını azaltabilir. Ortak bir takvim ya da yalnızca çocuk konularının yazıldığı ayrı bir yazışma, kişisel konuları ebeveyn konularından ayırmanıza yardım eder. Sesli konuşma gerektiren konular varsa bunları çocuğun duymayacağı bir saate bırakmak gerekir.

Size suçlayıcı ya da kışkırtıcı bir mesaj geldiğinde hemen yanıt vermek zorunda değilsiniz. Mesajdaki çocukla ilgili bilgiyi ayırıp yalnızca ona yanıt verebilirsiniz: “Cumartesi saat değişikliğini gördüm, uygun. Diğer konuları çocukla ilgili yazışmanın dışında tutmak istiyorum.” Suçlama yerine kendi ihtiyacınızı anlatan cümleler kurmayı aile içi iletişim sorunları yazısındaki “ben dili” örnekleriyle birlikte düşünebilirsiniz.

Teslim Günleri ve Ev Değişimleri Nasıl Kolaylaşır?

Çocuğun bir evden diğerine geçtiği anlar, ebeveynlerin yüz yüze geldiği ve gerilimin en kolay görünür olduğu anlardır. Kapıda birkaç saniyelik soğuk bir bakış ya da “Yine geç kaldın” cümlesi, çocuğun bir sonraki eve gergin girmesine yol açabilir. Teslim anını kısa ve öngörülebilir tutmak bu yüzden önemlidir.

Kolaylaştırabilecek birkaç uygulama:

• Konuşmaları teslim anından ayırın. Kapıda ödeme, düzen değişikliği ya da tartışma açılmasın; bunlar sonra yazılı olarak konuşulsun.
• Çocuğun çantasını birlikte hazırlayın. Okul kitapları, ilaçlar ve sevdiği oyuncak gibi eşyaların listesini çocukla birlikte kontrol etmek, “Unuttun” suçlamalarını azaltır.
• Vedalaşmayı kısa tutun. Uzun ve duygusal bir veda, çocuğa diğer eve gitmenin üzücü bir şey olduğu mesajını verebilir. “İyi eğlenceler, pazar akşamı görüşürüz” demek yeterli olabilir.
• Geçişten sonraki ilk saati sakin bırakın. Çocuk yeni eve geldiğinde hemen soru yağmuruna tutulmadan, kendi odasına yerleşmesine ve ortama alışmasına zaman tanıyın.

Yüz yüze karşılaşma ikiniz için de çok zorsa, teslimin okul çıkışında yapılması gibi doğrudan temas gerektirmeyen yollar düşünülebilir. Bu bir kaçış değil, çocuğu gerilimin ortasından çıkaran pratik bir düzenlemedir.

Geçiş günlerinde çocuğunuzun huysuzlaşması, ağlaması ya da içine kapanması, iki ev arasında uyum sağlamaya çalıştığını gösterebilir. Bu tepkiyi diğer evin “kötü” olduğuna kanıt saymamak gerekir. Tepki birkaç haftadır sürüyor, giderek artıyor ya da okul ve uyku düzenini etkiliyorsa bunu bir uzmanla konuşmak yararlı olur.

Çocuğunuz Diğer Evden Şikâyet Ettiğinde Ne Yapabilirsiniz?

“Babamın evinde hiç sıkılmıyorum”, “Annem bana bağırdı” ya da “Orada yemekler güzel değil.” Çocuğun bir evden ötekine taşıdığı cümleler, ebeveynin en hassas noktasına dokunabilir. İlk tepki çoğu zaman ya diğer ebeveyni savunmak ya da çocuğun yanında ona kızmaktır. İki tepki de çocuğu arada bırakır.

Bunun yerine üç adımlı bir yaklaşım deneyebilirsiniz. Önce dinleyin ve duyguyu adlandırın: “Bağırılmak seni üzmüş.” Sonra yargıya varmadan bilgi toplayın: “Ne olmuştu, anlatmak ister misin?” En sonunda gerekiyorsa konuyu yetişkinler arasında konuşacağınızı söyleyin: “Bunu ben annenle konuşurum, sen merak etme.” Böylece çocuk duygusunun duyulduğunu hisseder ama iki ev arasındaki sorunu çözme yükü onun omzuna binmez.

Burada önemli bir ayrım var: Gündelik şikâyet ile güvenlikle ilgili endişe aynı şey değildir. Yemekten, kurallardan ya da sıkılmaktan yakınmak gündelik şikâyettir ve çoğu zaman iki evin farklı olmasının doğal sonucudur. Ancak çocuk şiddet, ihmal, kendisine uygun olmayan biçimde dokunulma ya da korktuğu bir durumdan söz ediyorsa bu ortak ebeveynlik iletişimiyle çözülecek bir konu değildir. Bu durumda bir sonraki bölümdeki adımlar geçerlidir.

Hangi Durumlarda Bu Öneriler Yeterli Olmaz?

Bu yazıdaki öneriler, iki ebeveynin de çocuğun güvenliğini sağladığı ama birbiriyle iletişimde zorlandığı aileler içindir. Bazı durumlarda ise önce güvenlik ve uygun değerlendirme gelir:

Güvenlik riski varsa beklemeyin

Aile içi şiddet, tehdit, ısrarlı takip ya da çocuğun istismara veya ağır ihmale uğradığına dair bir şüphe varsa, ortak ebeveynlik iletişimini sürdürmeye çalışmak yerine önce güvenliği sağlamak gerekir. Acil bir tehlikede 112’yi arayabilirsiniz. Kadın, çocuk ve aileye yönelik sosyal destek için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın ALO 183 hattına ulaşabilirsiniz. Hukuki koruma ve düzenlemeler için bir avukatla görüşmek gerekir.

Geciktirmeden değerlendirme isteyebileceğiniz durumlar

Çocuğunuz diğer ebeveyni görmeyi uzun süredir ve açık bir nedeni olmadan reddediyorsa, uyku ve yeme düzeni belirgin biçimde değiştiyse, okula gitmek istemiyorsa ya da kendine zarar vermekten söz ediyorsa durumu bir uzmanla değerlendirmeyi ertelemeyin. Kendine zarar verme düşüncesi dile getirildiğinde acil yardım için 112 aranmalıdır. Sizin de uykunuz, iştahınız ya da günlük işleri sürdürme gücünüz uzun süredir etkileniyorsa, kendiniz için destek almak da bu sürecin bir parçasıdır.

Ortak Ebeveynlikte Psikolojik Destek Nasıl Yardımcı Olur?

Ortak ebeveynlik için alınacak destek, eski eşlerin yeniden bir araya gelmesi ya da geçmişin hesaplaşılması anlamına gelmez. Görüşmelerin konusu, iki evli yeni düzenin çocuk için nasıl daha sakin yürüyeceğidir. Desteğin biçimi ailenin durumuna göre değişebilir:

• Bireysel görüşme: Boşanmanın sizdeki yükünü, öfkenizi ya da yasınızı konuşmak ve bunların ebeveyn iletişimine taşınmasını azaltmak için. Boşanmanın bireysel ve duygusal boyutunu boşanma süreci ve sonrası psikolojik danışma yazısında da okuyabilirsiniz.
• Ebeveyn olarak birlikte görüşme: İki ebeveyn de istekliyse, mesajlaşma kuralları, teslim düzeni ve ortak kararlar gibi konuları tarafsız bir ortamda konuşmak için. Ailenin bir bütün olarak ele alındığı yaklaşımı aile terapisinin önemi yazısında bulabilirsiniz.
• Çocukla görüşme: Çocuğun iki ev arasındaki deneyimini kendi diliyle anlatabileceği bir alan için. Çocuklarla yapılan çalışmalar hakkında çocuk danışmanlığı sayfasında bilgi bulabilirsiniz.

İlk görüşmeye giderken yanınızda şu notlar olabilir: Çocuğunuzun iki evdeki düzeni, sizi en çok zorlayan iletişim durumu, çocuğunuzda fark ettiğiniz değişiklikler ve ne zaman başladıkları. Görüşmede de şunları sorabilirsiniz: “Boşanmış ailelerle nasıl çalışıyorsunuz?”, “Diğer ebeveyn katılmak istemezse yalnız başıma ne yapabilirim?”, “Çocuğumla görüşülecekse bu nasıl planlanır ve anlatılanların gizliliği nasıl korunur?” Bu soruların cevabı, sizin için uygun yolu birlikte belirlemenize yardım eder.

Görüşme Hakkında Bilgi Almak

Boşanma sonrası ebeveynlik düzeninizi konuşmak isterseniz, Psikoterapist ve Psikolojik Danışman Mehmet Ulubey ile Adana’da yüz yüze ya da Türkiye genelinde online görüşme planlayabilirsiniz. Seanslar yaklaşık 60 dakika sürer. Görüşmenin nasıl yapılacağını ve uygun zamanları öğrenmek için aile danışmanlığı randevusu sayfasına göz atabilir ya da 0543 108 25 76 numarasından bilgi alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Eski eşim iş birliği yapmak istemiyorsa ortak ebeveynlik mümkün mü?

Tam anlamıyla ortak bir düzen için iki tarafın katılımı gerekir; ancak tek taraflı olarak da çok şey değiştirebilirsiniz. Kendi evinizde tutarlı bir düzen kurmak, çocuğu haberci yapmamak, mesajlarınızı kısa ve konuya bağlı tutmak, diğer taraf ne yaparsa yapsın sizin kontrolünüzdeki alanlardır. Bireysel görüşmeler de bu süreçte nasıl tepki vereceğinizi planlamanıza yardımcı olabilir.

Çocuğun yanında eski eşim hakkında hiç konuşmamalı mıyım?

Diğer ebeveynden hiç söz etmemek gerekmez; çocuğun onun hakkında konuşabilmesi önemlidir. Kaçınılması gereken, çocuğun yanında onu küçümsemek, suçlamak ya da yetişkin anlaşmazlıklarınızı anlatmaktır. “Babanla hafta sonu ne yaptınız?” diye merakla sormak ile “Baban yine söz verdiği saatte gelmedi” demek arasındaki fark burada belirleyicidir.

Yeni bir ilişkimi çocuğa ne zaman ve nasıl tanıtmalıyım?

Bunun için herkese uyan bir zaman yoktur. İlişkinin ne kadar oturduğu, çocuğun yaşı ve boşanmaya ne ölçüde uyum sağladığı bu kararı etkiler. Çocuğun yeni kişiyle tanışmadan önce durumdan haberdar edilmesi ve bunu diğer ebeveynin çocuktan duymaması, iki ev arasındaki güveni korumaya yardımcı olabilir.

Çocuk bir evde kalmak istemediğini söylerse ne yapmalıyım?

Önce nedenini yargılamadan dinleyin. Neden sıkılmak, arkadaşlarından uzak kalmak ya da o evdeki bir kural olabilir; bunlar konuşularak çözülebilir. Neden korku ya da güvenlikle ilgiliyse, yukarıdaki güvenlik bölümünde anlatılan adımlar geçerlidir. Görüş düzeninin değiştirilmesi ise hukuki bir konudur ve tek taraflı kararla yapılmamalıdır.

Online görüşme ortak ebeveynlik desteği için uygun mu?

Ebeveynlerin farklı şehirlerde yaşadığı durumlarda online görüşme, iki tarafın da katılımını kolaylaştırabilir. Görüşmeye katıldığınız yerde çocuğun konuşmaları duymayacağından emin olmanız gerekir. Çocukla yapılacak görüşmelerde ise yüz yüze ya da online biçimin uygunluğu, çocuğun yaşına ve ihtiyacına göre birlikte değerlendirilir.

Bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.