Adana’da Madde Bağımlılığı: Psikoterapi ve Aile Desteği Nasıl İşler?

Madde bağımlılığında yoksunluk ve bırakma süreci hekim gözetiminde yürüyen tıbbi bir süreçtir; psikoterapi ve aile görüşmeleri bu sürecin yanında motivasyon, tetikleyiciler, ilişkiler ve nüks korkusuyla çalışır. Psikoterapist ve Psikolojik Danışman Mehmet Ulubey ile görüşmeler Adana Çukurova’da yüz yüze, Türkiye genelinde online yapılır.

Bu yazı hem madde kullanan kişiye hem yakınlarına yazıldı. Kararsızsanız, doktora gitmekten çekiniyorsanız ya da nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız WhatsApp’tan yazabilirsiniz. İlk görüşmede önce sizi dinler, hangi desteğin size uygun olduğunu sizinle birlikte belirler.

Madde bağımlılığında hangi destekler birlikte yürür?

Madde bağımlılığında destek tek bir kapıdan ibaret değildir. Hekim, psikoterapi ve aile görüşmeleri farklı işleri üstlenir ve birbirinin yerine geçmez. Hangisinin ne zaman öne çıkacağı kişiye ve kullanılan maddeye göre değişir.

Yoksunluk ve ilaç konuları hekime aittir; bu yazıda ve psikoterapi görüşmelerinde ayrıntılandırılmaz. Psikoterapi tıbbi sürecin yerine geçmez, onun yanında ve çoğu zaman sonrasında da sürer. Maddenin ne zaman bağımlılığa dönüştüğünü merak ediyorsanız madde bağımlılığı nedir yazısına bakabilirsiniz.

İngiltere’nin ulusal sağlık hizmeti NHS’in uyuşturucu bağımlılığında yardım alma sayfası, yardım aramaya bir hekimle başlanabileceğini, destek planının kişinin koşullarına göre belirlendiğini ve bu planın konuşma terapilerini de içerebildiğini anlatır.

Psikoterapi madde bağımlılığında neleri kapsar, neleri kapsamaz?

Psikoterapi, madde kullanan kişinin kullanımla ilişkisini anlamaya, değişim konusundaki kararsızlığıyla çalışmaya ve başa çıkma yolları geliştirmeye odaklanan konuşma temelli bir destektir. Kişi burada bir etiketle değil, hayatı ve seçimleriyle birlikte dinlenir.

• Kullanımın hayattaki yeri: Madde hangi anlarda, hangi duygunun yanında ya da yerinde devreye giriyor?
• Tetikleyici anlar: Yer, saat, kişi ya da duygu olarak neler isteği artırıyor; bunlara önceden plan yapmak mümkün mü?
• Kararsızlık: “Hem değişmek istiyorum hem istemiyorum” hâli bir engel değil, birlikte çalışılan bir konudur.
• Duygularla baş etme: Öfke, can sıkıntısı, utanç ve yalnızlık gibi anlarda kullanım dışında hangi yollar denenebilir?
• Tekrar kullanma korkusu: Bir kayma yaşandığında bunun ne anlama geldiği ve sonraki adımın ne olacağı.

Küçük bir örnek: cuma akşamı iş çıkışında kullanma isteğinizin arttığını fark ediyorsanız, bu sizin tetikleyici anınız olabilir. Görüşmede kararlaştırdığınız adımı (örneğin bir yakınınızı aramak ya da yolunuzu değiştirmek) denersiniz. Sonraki görüşmede bunun işe yarayıp yaramadığına birlikte bakılır ve plan gerekirse yeniden düzenlenir.

Psikoterapinin kapsamadıkları da açık olmalı: tanı koymak, ilaç belirlemek ve yoksunluk belirtilerini izlemek hekimin işidir. Psikoterapi kesin sonuç vaat etmez; ilerleme kişiye göre değişir ve düz bir çizgi izlemeyebilir. Bağımlılığın neden iradeyle açıklanamadığını bağımlılığın beyni ve hayatı nasıl etkilediğini anlatan yazıda okuyabilirsiniz.

İlk görüşmeden sonra hedefler birlikte belirlenir: bazen kullanımı azaltmak ya da bırakmak, bazen önce kararsızlığı anlamak, bazen ilişkileri ve günlük düzeni toparlamak. Sürecin kaç görüşme süreceği baştan söylenemez; bu kişiye göre değişir. Bağımlılıkla ilgili yanıltıcı inanışları bağımlılık nedir yazısında bulabilirsiniz.

Aile görüşmelerinde neler ele alınır, madde kullanan kişi gelmezse ne olur?

Aile görüşmeleri, madde kullanan kişinin yakınlarının kendi yükünü, kaygısını ve evdeki iletişimi konuştuğu görüşmelerdir. Amaç ailede bir suçlu aramak değil; yorgun, korkmuş ya da öfkeli yakınların kendi desteğini bulmasıdır. Görüşmenin işi yakınınızı “düzeltmek” ya da sizin yerinize karar vermek değil; neyi taşıyabildiğinizi ve neyi taşıyamadığınızı netleştirmenize eşlik etmektir.

Aile görüşmelerinde şunlar konuşulabilir: evde konuşmanın kavgaya dönmeden nasıl kurulacağı, neyi yapıp neyi yapamayacağınız, sürekli teyakkuzda olmanın yorgunluğu ve diğer aile bireylerinin ihtiyaçları.

Sınır, yakınınıza verilen bir ceza değil, kendi yapacağınız şeyin bilgisidir: “Kullanımdan sonra konuşmayı sürdüremem; sakin olduğumuzda konuşalım.” Yakınınızın yerine arayıp mazeret bildirmek gibi üstlendiğiniz sorumlulukları fark etmek de bu sınırın parçasıdır.

Konuşmayı gerginliğin yüksek olduğu anda değil, sakin bir saatte, yan yana oturarak açmak çoğu zaman daha kolaydır. Evdeki iletişim tıkanmışsa eşler arasındaki iletişimsizlik yazısındaki küçük araçlar bir başlangıç olabilir.

Madde kullanan yakınınız görüşmeye gelmek istemiyorsa tek başınıza başlayabilirsiniz; ilk görüşme yalnızca aileye açık olabilir. Yakın gelmediğinde kendi adınıza başlamanın nasıl işlediğini eşim terapiye gelmek istemiyor yazısı anlatıyor. Madde kullanan kişi ergen ise yaklaşım farklıdır; ergen çocuğum danışmanlığa gitmek istemiyor yazısı bu ilk adımı ele alıyor.

NHS’in madde kullanan kişilerin aileleri için hazırladığı sayfa, ailelerin bırakma sürecinde çoğu zaman önemli bir rol oynayabildiğini ve yakına destek olabilmek için önce kendi desteğinizi almanın iyi bir başlangıç olduğunu belirtir. Bu, sorumluluk yüklemek anlamına gelmez; yakınınızın kullanımı için kendinizi suçlamanız gerekmez. Aile danışmanlığında kendi ihtiyaçlarınız için de destek alabilirsiniz. Aile görüşmesinde konuşulanlar, madde kullanan kişinin kendi görüşmesiyle ya da bir hekimle, bilgisi paylaşılacak kişinin onayı olmadan paylaşılmaz; gizliliğin sınırları (örneğin yaşamsal bir risk) ilk görüşmede açıkça konuşulur.

Yakınınızın hekime ya da psikoterapiye gitmesini siz de isteyebilirsiniz; ancak bunu ültimatomla ya da suçlayarak istemek çoğu zaman direnci artırır. Merak ettiğinizi, endişelendiğinizi ve yanında olduğunuzu söyleyen kısa bir cümle, uzun bir konuşmadan daha işe yarayabilir. Cevap hemen gelmezse bu bir reddedilme olmayabilir; kapıyı açık bırakmak yeterlidir.

Kararsızsanız ve doktora gitmekten korkuyorsanız ilk görüşmede ne olur?

Kararsız kalmak ve doktora gitmekten çekinmek bu konuda çok tanıdık bir durumdur. “Ya yargılanırsam?”, “Ya anlatamazsam?”, “Ya yapamazsam?” gibi düşünceler başvuruyu uzun süre erteleyebilir. Burada yargılanmazsınız; ne kadarını anlatacağınıza siz karar verirsiniz.

Psikoterapist Mehmet Ulubey ile ilk görüşmede ayrıntılı bir anamnez (öykü) görüşmesi yapılır. Kullanımın ne zamandır ve nasıl sürdüğü, sağlık durumunuz, aile ve iş düzeniniz, daha önce nelerin denendiği anlatmak istediğiniz ölçüde konuşulur. Ardından size en uygun yol sizinle birlikte belirlenir.

Bu yol bazen psikoterapiye başlamak, bazen önce bir hekim değerlendirmesi, çoğu zaman da ikisi birlikte olur. Gerekirse sizi ilgili uzmana (psikiyatri ya da ilgili hekim) yönlendirir; gerekli durumlarda hekimle koordineli çalışılır. Hekime başvurmaya karar verdiyseniz bunu psikoterapi randevusu için ertelemeyin. Ne söyleyeceğinizi birlikte hazırlamak isterseniz görüşmede buna da zaman ayrılır.

İlk görüşme yaklaşık 60 dakikadır; karar sizdedir, kimse zorlanmaz. Nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız, ilk görüşme tam olarak bunun içindir. Bireysel başlamak isteyenler için bireysel danışmanlık sayfası bu görüşmeyi anlatıyor.

Hangi belirtilerde randevuyu beklemeden 112 aranmalı?

Bazı durumlar randevu beklenmeden acil yardım gerektirir. Madde kullanımı sonrasında ya da bırakma sırasında aşağıdakilerden biri varsa kişiyi yalnız bırakmadan 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Uyandırılamama, bilinç bulanıklığı ya da belirgin kafa karışıklığı
• Nefes almada belirgin zorlanma ya da dudaklarda morarma
• Nöbet geçirme
• Şiddetli titreme ve terlemeyle birlikte gerçek olmayan şeyler görme ya da duyma
• Kendine zarar verme düşüncesi ya da girişimi

Maddeyi tek başınıza ve aniden bırakmayı düşünüyorsanız önce bir hekime danışın; bu, psikoterapi randevusunu beklemeden yapılabilir. Gerekli durumlarda psikiyatri hekimleri ile koordineli çalışılmaktadır.

Adana Çukurova ofisinde ve online görüşmeler nasıl işler?

Görüşmeler Adana Çukurova ilçesi Yüzüncüyıl Mahallesi’ndeki ofiste yüz yüze ya da Türkiye’nin her yerinden online danışmanlık görüşmeleriyle yapılır. Seyhan, Sarıçam ve Yüreğir gibi merkez ilçelerden de ofise gelebilirsiniz. Madde kullanan kişi, yakını ya da ikisi birlikte başvurabilir. Ödeme ve ayrıntılar için randevuda bilgi verilir; ayrıntılı bilgi için arayınız (0543 108 25 76).

Bugün yapabileceğiniz küçük adım

Kâğıda üç satır yazın: “Kullanım hayatımda şu anda şu yeri tutuyor…”, “En çok zorlandığım an…”, “Sormak istediğim tek şey…”. Boş bırakılan satır olabilir; bu not bir test ya da itiraf değildir. Notu katlayıp ceket cebinize koyabilirsiniz; görüşmede okuyabilir ya da yalnızca elinizde tutabilirsiniz.

Yakınınız için başvuruyorsanız notu şöyle uyarlayabilirsiniz: “Gözlediğim durum…”, “Beni en çok zorlayan şey…”, “Konuşmak istediğim sınır…”. Üç satırı birbirinden ayırmak, görüşmede hangi konudan başlayacağınızı kolaylaştırır.

İlk adım için notunuzu ya da tek bir soruyu WhatsApp’tan yazmanız yeterli. Telefon (0543 108 25 76) ve randevu sayfası ikincil seçeneklerdir.

Sık Sorulan Sorular

Madde kullanan yakınım gelmeden ben tek başıma başvurabilir miyim?

Evet. İlk görüşme yalnızca sizin için planlanabilir. Kendi yükünüzü, evdeki iletişimi ve “nasıl yaklaşmalıyım?” sorusunu bu görüşmede konuşabilirsiniz.

Psikoterapi ile hekim desteği aynı anda sürdürülebilir mi?

Evet, çoğu zaman biri diğerini tamamlar. İlaç ve tıbbi izlemle ilgili kararlar hekime aittir; psikoterapi bunların yerine geçmez, yanında kullanımın hayattaki yerini ve baş etme yollarını çalışır.

Psikoterapi madde kullanımını bıraktırır mı?

Psikoterapi, kullanımı bırakma ve değişimi sürdürme sürecini destekleyebilir; sonuç garanti edilemez. Kişinin kullanımla ilişkisini anlamasına, değişim kararı verdiyse bunu sürdürmesine yardımcı olur. İlerleme kişiye göre değişir.

Doktora gitmekten korkuyorum, önce psikoterapiye gelebilir miyim?

Gelebilirsiniz. İlk görüşmede bu korkuyu da konuşur, gerekirse hekime başvuruya birlikte hazırlanırız. Bedensel güvenliğinizle ilgili bir kaygı varsa hekim görüşmesini psikoterapi için ertelemeyin.

Alkol için de aynı çerçeve geçerli mi?

Evet; bırakma süreci hekim gözetiminde yürür, psikoterapi ise tetikleyiciler ve duygularla çalışır. Ayrıntılı bilgi için alkol bağımlılığı yazısına bakabilirsiniz.

Reçeteli ilaçla ilgili kullanım sorunum varsa nereden başlamalıyım?

İlacı kendi başınıza bırakmayın; önce reçeteyi yazan hekime ya da bir hekime danışın. Psikoterapi bu sırada yanınızda sürebilir. İlaç bağımlılığı yazısı bu konuyu ayrıca ele alıyor.

Bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.