Malatya’da Aile Danışmanlık Merkezi Nasıl Açılır?

Malatya’da aile danışma merkezi açmayı düşünenlerin, deprem gibi bir afetin ardından başvuran ailelerle çalışmaya da hazırlıklı olması önerilir. Kısaca: bu ailelerle çalışırken öncelik güvenlik ve istikrar duygusunu desteklemek, yas ve kaybı acele ettirmeden dinlemek, merkezin sınırlarını bilerek gerektiğinde ruh sağlığı hizmetlerine yönlendirmek ve bu yükü taşıyan ekibin kendisini de korumaktır. Aşağıda travmaya duyarlı bir çalışma düzeninin merkez kurulurken nasıl planlanabileceğini anlatıyoruz.

Afet yaşamış bir aile merkeze hangi ihtiyaçlarla gelir?

Afet sonrasında başvuran aileler çoğu zaman tek bir sorunla gelmez. Bir yakının kaybı, evin ya da işin kaybı, başka bir şehre veya geçici bir barınma alanına taşınma, çocukların okul değişikliği ve aile içindeki rollerin değişmesi aynı döneme sığabilir. Bu ailelerin merkeze getirdiği konu bazen eşler arasındaki gerginlik ya da çocuğun uyku düzeninin bozulması gibi görünür; ancak bu sorunların arkasında afetin bıraktığı yük vardır.

Bu nedenle ilk görüşmede yalnızca “neden geldiniz” sorusunu değil, ailenin son dönemde neler yaşadığını, şu an nerede ve kimlerle yaşadığını, günlük düzenin ne kadarının korunabildiğini de anlamaya çalışmak önemlidir. Ailenin temel ihtiyaçları, yani barınma, geçim ve güvenlik, henüz karşılanmamışsa danışmanlığın bu ihtiyaçların yerine geçemeyeceğini kabul etmek ve aileyi ilgili sosyal hizmet birimlerine yönlendirmek gerekir.

Travmaya duyarlı yaklaşım danışmanlıkta ne anlama gelir?

Travmaya duyarlı yaklaşım, danışmanın travma tedavisi yapması anlamına gelmez. Daha çok, merkezin her aşamasında danışanın yeniden zorlanmasını önleyen bir tutumdur. Bu tutum şu ilkelere dayanabilir:

• Güvenlik: Görüşme odasının sakin, öngörülebilir ve mahremiyeti koruyan bir yer olması; danışanın kapıya ve çıkışa yakın oturmayı seçebilmesi gibi küçük ayrıntılar.
• Seçim hakkı: Danışanın yaşadıklarını ne kadar ve ne zaman anlatacağına kendisinin karar vermesi; ayrıntı için zorlanmaması.
• Öngörülebilirlik: Görüşmenin ne kadar süreceğinin, neyin konuşulacağının ve sonra ne olacağının baştan söylenmesi.
• Güçlü yanları görme: Ailenin bu süreçte ayakta kalmak için ne yaptığını fark etmek ve bunu dile getirmek.
• Tetikleyicilere dikkat: Ani sesler, belirli kelimeler ya da haber içerikleri gibi danışanı zorlayabilecek unsurları göz önünde bulundurmak.

Bekleme salonundaki televizyonun, duvardaki görsellerin ya da büro personelinin telefondaki dilinin bile bu yaklaşımın parçası olduğunu unutmamak gerekir.

Yas ve kayıp yaşayan ailelerle nasıl çalışılır?

Afetin ardından yaşanan yas, çoğu zaman ani, beklenmedik ve toplu bir kayıp olduğu için daha karmaşık bir hâl alabilir. Aile üyeleri aynı kaybı farklı biçimlerde yaşayabilir: biri sürekli konuşmak isterken diğeri susmayı seçebilir, çocuk ise oyunla ya da davranış değişiklikleriyle tepki verebilir. Danışmanın görevi, bu farklılıkları “doğru” ve “yanlış” yas olarak ayırmadan aile üyelerinin birbirini anlamasına yardım etmektir.

Bu süreçte dikkat edilebilecek noktalar şunlardır:

1. Yas için bir takvim dayatmamak; “artık toparlanmalısınız” mesajı vermemek.
2. Ailenin kayıpla ilgili ritüellerine ve inançlarına saygı göstermek.
3. Çocuklara yaşlarına uygun ve dürüst açıklamalar yapılması konusunda ebeveynlere destek olmak.
4. Hayatta kalmış olmanın getirdiği suçluluk duygusunun konuşulabileceği bir alan açmak.

Danışanlara önerebileceğiniz genel bir kaynak olarak yakınını kaybettikten sonra destek almak yazısı yas sürecini sade bir dille anlatır.

Yer değiştiren aileler için neler planlanmalı?

Afet sonrasında başka bir yere taşınmak zorunda kalan aileler için süreklilik başlı başına bir sorun olabilir. Adres değişebilir, telefon numaraları değişebilir, aile bir süre sonra başka bir şehre taşınabilir. Merkezin bu duruma uygun esnek bir işleyiş kurması önerilir: randevu hatırlatmalarının farklı kanallardan yapılabilmesi, gelemeyen danışanla nasıl iletişim kurulacağının belirlenmesi ve aile taşındığında başka bir kuruma devrin nasıl yapılacağının planlanması gibi.

Geniş aileyle birlikte ya da kalabalık bir evde geçici olarak yaşayan ailelerde mahremiyet de sınırlanır. Eşlerin ya da ebeveynin çocuğun duymadığı bir ortamda konuşabileceği tek yer, merkezin görüşme odası olabilir. Bu nedenle randevu saatlerinin ailenin koşullarına göre ayarlanabilmesi önemlidir.

Merkezin sınırları nerede, ne zaman yönlendirme yapılmalı?

Aile danışma merkezi bir sağlık kuruluşu değildir ve afet sonrası ortaya çıkabilecek ağır psikolojik tabloların tedavisini üstlenmez. Danışmanın, belirli işaretler görüldüğünde danışanı ruh sağlığı hizmetlerine yönlendirmesi gerekir. Bu işaretler arasında şunlar sayılabilir:

• Uzun süredir devam eden ve günlük yaşamı ciddi biçimde aksatan uykusuzluk, kabuslar ya da yoğun korku tepkileri.
• Yaşanan olayın sık sık ve kontrol edilemeyen biçimde zihinde canlanması.
• Kendine zarar verme düşünceleri ya da madde kullanımında belirgin artış.
• Bir çocukta konuşmayı bırakma, belirgin gerileme ya da uzun süreli içe kapanma.

Kendine zarar verme riski ya da can güvenliğini tehdit eden bir durum varsa 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. Diğer durumlarda yönlendirmenin hangi sağlık kuruluşuna ve nasıl yapılacağı merkezin iç yönergesinde yazılı olmalıdır. Travma sonrası tepkilerin genel çerçevesi için travma sonrası stres bozukluğu yazısına, meslek grupları arasındaki farkları anlatmak için psikolog ile psikiyatrist arasındaki farklar yazısına bakabilirsiniz.

Ekip bu yükü nasıl taşır?

Afet yaşamış ailelerle çalışmak, danışmanlar ve büro personeli için de yorucu olabilir. Üstelik ekip üyelerinin kendileri de aynı afetten etkilenmiş olabilir. Dinlenen kayıp hikâyeleri, danışmanın kendi yaşadıklarını hatırlatabilir ve zamanla ikincil travmatik stres ya da tükenmişlik belirtileri ortaya çıkabilir.

Merkez kurulurken ekibi korumaya yönelik düzenlemeler de planlanmalıdır:

• Bir danışmanın gün içinde üstlendiği yoğun görüşme sayısını dengelemek.
• Düzenli süpervizyon ve vaka tartışması için zaman ayırmak.
• Zor bir görüşmenin ardından kısa bir ara ve ekip içi paylaşım imkânı sağlamak.
• Ekip üyelerinin kendi destek ihtiyaçlarını dile getirebileceği bir ortam oluşturmak.

Rol dağılımını netleştirmek için aile danışmanının görev ve sorumlulukları yazısından yararlanabilirsiniz.

Bu hazırlık başvuru dosyasına nasıl yansır?

Merkezin açılışı ve işleyişi “Gerçek Kişiler ve Özel Hukuk Tüzel Kişileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Açılacak Aile Danışma Merkezleri Yönetmeliği” çerçevesinde yürür. Başvuru dosyasında yer alan iç yönergeye, afet sonrası başvuran ailelerle çalışma ilkelerini, yönlendirme yollarını ve ekibin desteklenmesine dair düzenlemeleri kısa bir bölüm olarak ekleyebilirsiniz. Binaya ilişkin belgeler arasında deprem güvenliği raporunun da yer aldığını unutmamak gerekir. Başvuru adımlarının genel sırası için aile danışmanlık merkezi nasıl açılır yazısına göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Aile danışma merkezi afet sonrası psikolojik destek verebilir mi?

Merkez, ailelere psikososyal destek sunabilir; iletişim, ebeveynlik ve aile içi uyum konularında çalışabilir. Ağır travma tepkileri ya da tedavi gerektiren durumlar ise ruh sağlığı hizmetlerinin alanındadır ve bu durumlarda yönlendirme yapılmalıdır.

Danışandan yaşadıklarını ayrıntılı anlatması istenmeli mi?

Hayır. Travmaya duyarlı yaklaşımda danışan, ne kadarını ve ne zaman anlatacağına kendisi karar verir. Ayrıntıya zorlamak danışanı yeniden zorlayabilir.

Ekip üyeleri de afetten etkilendiyse ne yapılmalı?

Bu durum açıkça konuşulmalı ve ekip üyelerinin iş yükü buna göre düzenlenmelidir. Süpervizyon ve gerektiğinde kişisel destek almak, hem çalışanı hem danışanları korur.

Afet sonrası çalışmalar için il müdürlüğüyle nasıl bir koordinasyon gerekir?

Yönlendirme yapılabilecek sosyal hizmet birimleri ve olası iş birliği yolları için Malatya Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne danışmanız önerilir. Merkezinizin çalışma düzeniyle ilgili sorularınız için iletişim sayfası üzerinden bize yazabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; güncel koşullar için Malatya Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne danışmanız önerilir.