Aile Terapisi Nasıl Yapılır?

Aile terapisi; aile üyelerinin birlikte ya da gerektiğinde küçük gruplar hâlinde katıldığı, terapistin ailedeki etkileşimleri gözlemleyip aile ağacı çizimi, döngüsel sorular, yeniden çerçeveleme ve seanslar arası görevler gibi araçlarla bu etkileşimleri değiştirmeye çalıştığı planlı görüşmelerle yapılır. Uygulamanın ayrıntıları ailenin ihtiyacına ve terapistin yaklaşımına göre değişse de temel mantık aynıdır: Değişim, tek bir kişi üzerinde değil, aile üyeleri arasındaki ilişkiler üzerinde çalışılarak desteklenir.

Bu yazı, aile terapisi uygulamada nasıl yürüyor sorusuna, yani oturumların düzenine, kullanılan araçlara ve tekniklere odaklanıyor. Aile terapisinin tanımını ve hangi durumlarda düşünüldüğünü merak ediyorsanız aile terapisi nedir yazısını okuyabilirsiniz.

Oturumlara Kimler, Hangi Düzende Katılır?

Aile terapisi denince herkesin her seansta bir arada olduğu düşünülür; oysa uygulamada oturumların düzeni esnektir. Terapist, amaca göre farklı katılım biçimleri kullanabilir:

• Tüm aile oturumu: Aile içi etkileşimi doğrudan görmek ve ortak hedefler kurmak için kullanılır.
• Ebeveyn oturumu: Çocukların yanında konuşulması uygun olmayan konular, ebeveynlik kararları ve eşler arası anlaşmazlıklar burada ele alınır.
• Kardeş oturumu: Kardeşler arasındaki rekabet ya da uzaklık üzerinde çalışmak için yapılabilir.
• Bireysel ara görüşme: Bir aile üyesinin ortak ortamda söyleyemediklerini ifade etmesine alan açar; paylaşılanların nasıl ele alınacağı önceden konuşulur.

Küçük çocuklar oturuma katıldığında konuşmanın yanı sıra çizim, oyun materyalleri ya da basit etkinlikler kullanılır. Çünkü çocuklar çoğu zaman aile içinde yaşadıklarını kelimelerle değil, oyunla daha rahat anlatır.

Terapist Aileyi Tanımak İçin Hangi Araçları Kullanır?

Genogram (aile ağacı)

Genogram, üç kuşağı kapsayan ve yalnızca kimin kiminle akraba olduğunu değil, ilişkilerin niteliğini de gösteren bir aile haritasıdır. Yakın ya da kopuk ilişkiler, çatışmalar, kayıplar, ayrılıklar ve tekrar eden örüntüler bu haritada görünür hâle gelir. Aile üyeleri genogramı birlikte çizerken çoğu zaman daha önce fark etmedikleri benzerlikleri görür.

Döngüsel sorular

Döngüsel sorular, aile üyelerinden birbirleri arasındaki ilişkiyi anlatmalarını ister: “Annen ile ağabeyin tartıştığında baban ne yapar?”, “Kardeşin üzüldüğünde en çok kim fark eder?” gibi. Bu sorular suçlamaya değil merakı artırmaya yöneliktir ve herkesin aynı olaya farklı yerlerden baktığını gösterir.

Aile kurallarını ve rollerini haritalamak

Her ailenin yazılı olmayan kuralları vardır: kimin karar verdiği, hangi duyguların gösterilebildiği, sorunların nasıl konuşulduğu. Terapist bu kuralları ve “arabulucu”, “sorumlu olan”, “sorun çıkaran” gibi kalıplaşmış rolleri aileyle birlikte görünür kılar. Bu konunun kuşaklar arası boyutunu aile mitleri nedir yazısında ele aldık.

Oturumlarda Değişim Hangi Tekniklerle Desteklenir?

Yeniden çerçeveleme

Bir davranışa yüklenen anlamı değiştirmektir. Örneğin sürekli “karışan” bir ebeveynin davranışı, aynı zamanda çocuğunu kaybetme kaygısının bir ifadesi olarak da görülebilir. Davranış onaylanmaz ama anlaşılır hâle gelir; bu da karşı tarafın savunmaya geçmeden dinleyebilmesini kolaylaştırır.

Canlandırma

Terapist, evde yaşanan tipik bir anı oturumda canlandırmalarını isteyebilir: ödev saatindeki tartışma ya da bir kararın nasıl verildiği gibi. Böylece anlatılan değil, gerçekten yaşanan etkileşim görülür ve oturumda farklı bir tepki denenebilir.

Sınırları yeniden düzenlemek

Ebeveynlerin çocuklar karşısında birlikte hareket edebilmesi, çocukların yetişkin sorunlarına çekilmemesi ve her aile üyesinin kendine ait bir alanı olması için sınırlar üzerinde çalışılır. Bazen bu, oturumda oturma düzeninin değiştirilmesi gibi basit bir adımla bile başlar.

İletişim alıştırmaları

Sırayla konuşma, karşısındakinin söylediğini kendi cümleleriyle özetleme ve suçlama yerine ihtiyaç ifade etme gibi alıştırmalar oturumda denenir, ardından eve taşınır. Aile içi iletişimle ilgili ayrıntılı öneriler için aile içinde sağlıklı iletişim nasıl olmalıdır yazısına bakabilirsiniz.

Oturumlar Arasında Ailelere Hangi Görevler Verilir?

Aile terapisi sürecinde asıl değişim çoğu zaman seanslar arasında, evde gerçekleşir. Bu nedenle terapist aileye küçük ve uygulanabilir görevler önerebilir:

• Haftada bir kez kısa bir aile toplantısı yapmak
• Ebeveynlerin çocuklarla ilgili bir kuralı önce kendi aralarında konuşup sonra birlikte açıklaması
• Her aile üyesinin gün içinde diğerlerinde fark ettiği olumlu bir davranışı not etmesi
• Ekransız ortak bir etkinliğe düzenli zaman ayırmak

Görevler bir sınav değildir. Yapılamadığında bunun nedeni bir sonraki oturumda konuşulur; çoğu zaman bu konuşma da ailenin işleyişi hakkında önemli bilgi verir.

Farklı Aile Terapisi Yaklaşımları Uygulamayı Nasıl Değiştirir?

Aile terapisi için tek bir yöntem yoktur. Yapısal yaklaşım aile içindeki hiyerarşi ve sınırlara, stratejik yaklaşım sorunu sürdüren tekrar eden çözüm denemelerine, kuşaklar arası yaklaşımlar geçmişten taşınan kalıplara, çözüm odaklı yaklaşım ise ailenin zaten işe yarayan yönlerine odaklanır. Anlatı yaklaşımı ise ailenin kendisi hakkında anlattığı hikâyeyi yeniden yazmaya yardım eder. Deneyimli terapistler çoğu zaman bu yaklaşımlardan ailenin ihtiyacına uygun olanları bir araya getirir.

Oturumda Tartışma Alevlenirse Terapist Ne Yapar?

Aile oturumlarında duyguların yükselmesi olağandır. Terapist en başta herkesin kabul ettiği temel kurallar koyar: sözün kesilmemesi, hakaret edilmemesi, bir kişinin hedef tahtasına oturtulmaması gibi. Tartışma alevlendiğinde konuşmayı yavaşlatır, gerekirse kısa bir ara verir ya da oturumun bir bölümünü ayrı görüşmelerle sürdürür. Amaç evdeki kavgayı seansta tekrar yaşatmak değil, o sırada neler olduğunu birlikte fark etmektir. Aile içinde şiddet ya da tehdit varsa önce güvenlik değerlendirilir; bu durumda ortak oturumlar uygun olmayabilir.

Online Aile Terapisi Pratikte Nasıl Yürütülür?

Aile üyeleri farklı şehirlerde yaşıyorsa ya da yüz yüze gelmek zorsa görüşmeler online da yapılabilir. Bu durumda herkesin görülebildiği bir kamera açısı, sessiz ve bölünmeyecek bir oda ve konuşmaların başkaları tarafından duyulmayacağı bir ortam önemlidir. Bazı aile üyeleri aynı ekrandan, bazıları ayrı bağlantılardan katılabilir. Ayrıntılar için online aile terapisi nedir yazısına bakabilirsiniz.

Aile Terapisi Süreci Nasıl Sonlandırılır?

Sürecin ne kadar süreceği; ailenin hedeflerine, sorunun ne zamandır sürdüğüne ve görüşmelere katılım düzenine göre değişir; bu nedenle önceden kesin bir süre söylemek doğru olmaz. Hedeflere yaklaşıldığında terapist aileyle birlikte ilerlemeyi gözden geçirir, görüşmeleri seyrekleştirir ve bir süre sonra bir değerlendirme görüşmesi planlayabilir. Sonlandırma, ailenin öğrendiklerini terapist olmadan da kullanabildiğini görmesi açısından sürecin önemli bir parçasıdır.

Aile Terapisi İçin Nasıl Başvurulur?

Psikoterapist ve Psikolojik Danışman Mehmet Ulubey ile aile görüşmesi planlamak için aile danışmanlığı randevusu sayfasını kullanabilir ya da 0543 108 25 76 numarasını arayabilirsiniz. İlk görüşmeye kimlerin katılacağı başvuru sırasında birlikte belirlenir. Yüz yüze görüşmeler Adana ve Çukurova bölgesinde (Hatay, Mersin, Osmaniye, Kahramanmaraş, Gaziantep dahil), online görüşmeler Türkiye genelinde yapılır. Diğer hizmetler için ana sayfayı ziyaret edebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Aile terapisi kaç seans sürer?

Kesin bir seans sayısı vermek mümkün değildir. Belirli ve sınırlı bir sorun üzerinde çalışan aileler daha kısa bir süreçte ilerleme hissedebilirken, uzun süredir devam eden gerginliklerde süreç daha uzun tutulabilir. İlerleme düzenli olarak aileyle birlikte değerlendirilir.

Verilen görevleri yapamazsak ne olur?

Hiçbir sorun olmaz. Görevin neden yapılamadığı bir sonraki oturumda konuşulur; zaman eksikliği mi, isteksizlik mi, yoksa görevin aileye uymaması mı, bunu anlamak da sürecin parçasıdır. Görev gerekirse ailenin gerçekliğine göre yeniden düzenlenir.

Genogram için aile geçmişimizi ayrıntılı bilmek zorunda mıyız?

Hayır. Bilinenlerle başlanır; eksik kalan bilgiler de çoğu zaman anlamlıdır, çünkü ailede nelerin konuşulmadığını gösterir. Aile üyeleri isterlerse büyüklerine sorarak genogramı zamanla tamamlayabilir.

Ebeveynlerin sorunları çocukların yanında konuşulur mu?

Çocukların yaşına uygun olmayan konular, özellikle eşler arası anlaşmazlıklar, ebeveynlerle yapılan ayrı oturumlarda ele alınır. Çocukların yanında ise onları ilgilendiren konular, onların anlayabileceği bir dille konuşulur.

Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Aile içinde şiddet ya da güvenliği tehdit eden bir durum varsa acil durumda 112’yi arayın.