Aile Psikoterapisi Nedir?

Aile psikoterapisi, aileyi birbirine bağlı parçalardan oluşan bir bütün olarak ele alan ve sorunu bu bütünün içindeki etkileşimlerde arayan bir psikoterapi biçimidir. Görüşmelerde “kim suçlu?” yerine “aramızda ne oluyor?” sorusu konuşulur. Çocuklar, yaşlarına ve sorunun niteliğine uygun biçimde sürece dahil edilir.

Bu yazıda aile psikoterapisinin dayandığı sistemik bakışı, bir seansın gerçekte nasıl geçtiğini ve çocukların bu sürece nasıl katıldığını anlatıyoruz. Böylece ilk görüşmeye ne beklediğinizi bilerek gelebilirsiniz.

Aile Psikoterapisi Aileye Nasıl Bakar?

Aile psikoterapisinin temelinde “sistemik bakış” denen bir anlayış vardır. Buna göre aile, birbirinden bağımsız bireylerin yan yana durduğu bir topluluk değil; her üyenin davranışının diğerlerini etkilediği, birbirine bağlı bir yapıdır. Bir dişli dönünce diğerleri de döner.

Bu bakışın günlük hayattaki karşılığı şöyledir: Annenin yorgunluğu babanın geri çekilmesiyle artar, babanın geri çekilmesi çocuğun daha fazla dikkat çekme çabasıyla sürer, çocuğun davranışı da annenin yorgunluğunu derinleştirir. Bu döngüde tek bir “başlangıç noktası” bulmak çoğu zaman mümkün değildir. Aile psikoterapisi, döngünün kendisini görünür kılar ve aileyle birlikte bu döngüyü değiştirebilecek küçük adımları arar.

Bu bakış, sorumluluğu ortadan kaldırmaz; herkesin döngüdeki payını görmesini kolaylaştırır. Bir aile üyesinin davranışı değiştiğinde diğerlerinin de buna göre yeni bir tepki geliştirmesi gerekir. Değişimin bazen ilk başta gerginlik yaratması bu yüzden şaşırtıcı değildir; aile yeni bir dengeye alışırken bu durum seanslarda birlikte konuşulur.

Sistemik bakışın öne çıkardığı birkaç kavram

• Roller: Ailede biri “arabulucu”, biri “sorumlu olan”, biri “sorun çıkaran” olarak görülebilir. Bu roller zamanla katılaşır ve kişiyi sıkıştırabilir.
• Sınırlar: Ebeveynlerin konuları çocuklara ne kadar yansıyor? Çocuğun kendi alanı var mı? Sınırların çok gevşek ya da çok katı olması gerginlik yaratabilir.
• İttifaklar: Bir ebeveynin çocuklardan biriyle diğer ebeveyne karşı “aynı tarafta” durması gibi gizli ortaklıklar, ailedeki dengeyi bozabilir.
• Kurallar: “Bu evde öfke gösterilmez” ya da “sorunlar dışarıya anlatılmaz” gibi söylenmeyen kurallar, iletişimi farkında olmadan biçimlendirir.

Aile Psikoterapisi Hangi Sorunlarda Başvurulan Bir Yoldur?

Aile psikoterapisi, ailenin birden çok üyesini etkileyen ya da ilişkiler içinde sürüp giden zorluklarda düşünülebilir:

• Çocuk ya da ergenle süren davranış, okul ve iletişim sorunları,
• Ebeveynlerin çocuk yetiştirme konusunda sürekli anlaşmazlık yaşaması,
• Boşanma, yeniden evlilik, üvey aile düzenine uyum,
• Bir kayıp, ağır hastalık ya da göç gibi aileyi sarsan olaylar,
• Bir aile üyesinin bağımlılığı ya da ruhsal zorluğu nedeniyle herkesin yıpranması,
• Evde iletişimin kopması, küslükler ve konuşulamayan konular.

Bu başlıkların ailelerde nasıl göründüğünü aile terapisinde en sık görülen problem türleri yazısında daha ayrıntılı ele aldık.

Bir Aile Psikoterapisi Seansı Nasıl Geçer?

Pek çok aile ilk görüşmeye “Hepimiz bir odada mı oturacağız, kim önce konuşacak?” endişesiyle gelir. Seansların işleyişini bilmek bu kaygıyı azaltabilir.

İlk görüşme: aileyi tanımak

İlk görüşmede başvuru nedeni, ailenin yapısı, kimlerin aynı evde yaşadığı ve sorunun ne zamandır sürdüğü konuşulur. Bazı terapistler bu aşamada aile ağacı (genogram) çizerek birkaç kuşağı birlikte inceler. Bu, aile üyelerinin kendi hikâyelerine biraz daha geniş bir yerden bakmasını sağlayabilir.

Sonraki seanslar: döngüyü fark etmek ve değiştirmek

Sonraki seanslarda evde yaşanan somut olaylar üzerinden çalışılır: Dün akşam ne oldu, kim ne dedi, herkes ne hissetti? Terapist, aile üyelerinin birbirine doğrudan konuşmasını isteyebilir, bir anlaşmazlığı seansta yeniden konuşturabilir ya da evde denenecek küçük değişiklikler önerebilir. Amaç herkesin aynı fikirde olması değil, birbirini daha iyi duyabilmesidir.

Seans biçimleri esnektir

Tüm aile her seansta bir arada olmak zorunda değildir. Bazı seanslar yalnızca ebeveynlerle, bazıları kardeşlerle, bazıları tek bir aile üyesiyle yapılabilir. Bu esneklik, herkesin kendini güvende hissedeceği bir alan oluşturmak içindir. Seansların genel akışını aile terapisi nasıl yapılır yazısında da bulabilirsiniz.

Çocuklar Aile Psikoterapisine Nasıl Katılır?

Ebeveynlerin en sık sorduğu konulardan biri budur. Çocukların katılımı yaşa, sorunun niteliğine ve çocuğun hazır oluşuna göre planlanır.

• Küçük çocuklar: Uzun konuşmalar yerine oyun, çizim ya da kuklalar gibi araçlarla katılırlar. Çocuk, yaşadıklarını çoğu zaman sözcüklerden çok oyunla anlatır.
• Okul çağındaki çocuklar: Kendi görüşlerini söylemeleri için alan açılır; yetişkinlere ait konular (ekonomik sıkıntı, eşler arasındaki kırgınlıklar) onların yanında konuşulmaz.
• Ergenler: Mahremiyetlerine özen gösterilir. Bazı seanslarda ergenle ayrıca görüşülmesi, onun sürece güven duymasını kolaylaştırabilir. Ergen çocuğunuz gelmek istemiyorsa ergen çocuğum danışmanlığa gitmek istemiyor yazısındaki öneriler işinize yarayabilir.

Çocuğa terapiyi anlatırken onu “sorunlu” gibi göstermemek önemlidir. “Evde hepimiz biraz zorlanıyoruz, birlikte konuşmak için birinden yardım alacağız” gibi bir açıklama, çocuğun kendini suçlu hissetmeden katılmasına yardımcı olur. Çocuğun ya da ergenin ayrıca bireysel desteğe ihtiyacı olduğu düşünülürse çocuk danışmanlığı ya da ergen danışmanlığı da değerlendirilebilir.

Aile Psikoterapisine Başlamadan Önce Evde Neler Konuşulabilir?

İlk görüşmeden önce aile içinde kısa bir hazırlık yapmak, sürecin daha rahat başlamasını sağlayabilir:

• Neden gittiğinizi açıkça söyleyin: “Kardeşinle aranızdaki kavgalar herkesi üzüyor” demek, “seni düzeltmeye götürüyoruz” demekten çok daha güven vericidir.
• Herkesin beklentisini sorun: Her aile üyesine “Evde neyin değişmesini isterdin?” diye sormak, ilk görüşmede konuşulacak konular için iyi bir başlangıçtır.
• Kaygıları küçümsemeyin: Gelmek istemeyen ya da çekinen bir aile üyesinin kaygısını dinlemek, onu zorlamaktan daha etkilidir.
• Ebeveynler olarak önce kendi aranızda anlaşın: Terapiye neden başvurduğunuz konusunda eşlerin ortak bir dil kullanması, çocukların süreci daha güvenli algılamasına yardımcı olur.

Aile Psikoterapisinden Gerçekçi Olarak Ne Beklenebilir?

Aile psikoterapisi aileyi “kusursuz” hale getirmeyi amaçlamaz. Daha gerçekçi beklentiler şunlardır:

• Tartışmaların daha az kırıcı geçmesi ve sonrasında onarılabilmesi,
• Her aile üyesinin kendini daha çok duyulmuş hissetmesi,
• Tek bir kişiye yüklenen “sorun” etiketinin hafiflemesi,
• Ebeveynlerin çocuk yetiştirme konusunda daha uyumlu hareket etmesi,
• Zor bir dönemin aile olarak birlikte atlatılabilmesi.

Değişimin hızı ve biçimi her ailede farklıdır. Bazı ailelerde birkaç görüşme sonrası evdeki havada fark hissedilirken, bazılarında daha uzun bir süreç gerekir. İlerleme belirli aralıklarla aileyle birlikte değerlendirilir. Aile içi iletişime dair evde uygulayabileceğiniz adımlar için aile içi iletişim sorunları nasıl çözülür yazısına da bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Aile psikoterapisi ile aile danışmanlığı aynı şey midir?

Günlük kullanımda çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır. Danışmanlık daha çok belirli bir soruna ve beceri kazanmaya odaklanabilirken psikoterapi, ailedeki daha derin ve tekrar eden örüntülere de eğilir. Pratikte süreç ailenin ihtiyacına göre şekillenir.

Ailede yalnızca bir kişi gelmek isterse ne olur?

Süreç tek bir aile üyesiyle de başlayabilir. Sistemik bakışta bir kişinin değişmesi, aile içindeki döngüyü de etkileyebilir. Diğer üyeler zamanla sürece katılmaya karar verebilir.

Çocuğumun anlattıkları bize aktarılır mı?

Çocuk ve ergenlerle yapılan görüşmelerde gizlilik, yaşa uygun biçimde baştan konuşulur. Genel olarak ayrıntılar paylaşılmaz; ancak çocuğun güvenliğini tehdit eden bir durum varsa ebeveynler bilgilendirilir.

Aile psikoterapisi ne kadar sürer?

Önceden kesin bir süre söylemek doğru olmaz. Sorunun ne kadar süredir devam ettiği, ailenin katılımı ve hedeflerin kapsamı süreyi belirler. Gidişat belirli aralıklarla birlikte gözden geçirilir ve plan buna göre güncellenir.

Aile psikoterapisi online yapılabilir mi?

Evet, aile üyeleri aynı ekrandan ya da farklı yerlerden bağlanabilir. Küçük çocuklarla yapılan oyun temelli çalışmalarda ise yüz yüze görüşme daha uygun olabilir; Adana ve Çukurova bölgesinde bu mümkündür.

Bu alanda mesleki eğitim almak isteyenler aile ve çift terapisi eğitimi sayfasını inceleyebilir.

Ailenizde herkesi yoran bir döngü olduğunu düşünüyor ve nereden başlayacağınızı bilemiyorsanız, ilk görüşmede bunu birlikte konuşabiliriz. Psikoterapist ve Psikolojik Danışman Mehmet ULUBEY ile 0543 108 25 76 numarasından, aile danışmanlığı randevusu sayfasından ya da randevu sayfasından iletişime geçebilirsiniz. Ücret bilgisi için psikoterapi ücretleri sayfasına bakabilirsiniz.

Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.