Tokat’da Aile Danışmanlık Merkezi Nasıl Açılır?

Tokat’ta bir aile danışma merkezi açarken belgeler ve kadro kadar hazırlanması gereken bir alan daha vardır: danışmanın tarafsızlığı. Kısa cevap şudur: aile danışmanı çift ya da aile görüşmesinde kimsenin avukatı değildir; kendi değerlerini fark eder, bunları danışana dayatmaz ve bir etik ikilemle karşılaştığında kararı tek başına değil, ekip içinde tanımlanmış bir danışma düzeniyle verir. Bu yazıda tarafsızlığın ne anlama geldiğini, değer çatışmalarının nasıl fark edileceğini ve merkezde etik danışmanın nasıl kurulacağını anlatıyoruz.

Aile danışmanlığında tarafsızlık tam olarak ne demektir?

Tarafsızlık, danışmanın görüşmede hiçbir şey hissetmemesi ya da hiçbir görüş taşımaması değildir. Anlamı, danışmanın odasında bulunan her kişiye eşit ölçüde alan tanıması, bir tarafın anlatısını “doğru hikâye” olarak benimsememesi ve ailenin kendi kararlarını vermesine eşlik etmesidir. Danışman ilişkinin sağlıklı işlemesinden yanadır; kişilerden birinin kazanmasından yana değildir.

Bu ilke aile danışmanlığı nedir sorusunun cevabıyla da doğrudan bağlantılıdır: aile danışmanlığı, aileyi ya da çifti bir sistem olarak ele alır. Sistemin bir parçasıyla ittifak kuran danışman, farkında olmadan o sistemin dengesini bozan bir unsura dönüşebilir.

Çift görüşmesinde taraf tutmamak nasıl sağlanır?

Çift görüşmelerinde taraf tutma çoğu zaman açık bir cümleyle değil, küçük davranışlarla ortaya çıkar. Merkezde çalışacak danışmanlarla şu gözlemlenebilir işaretleri önceden konuşmak yararlıdır:

• Konuşma süresinin belirgin biçimde bir kişide toplanması.
• Bir eşin cümlelerinin sık sık özetlenip ötekinin cümlelerinin geçiştirilmesi.
• Soruların bir kişiye “neden böyle yaptınız?”, ötekine “nasıl hissettiniz?” biçiminde farklı tonda yöneltilmesi.
• Görüşme dışında, örneğin mesajla, eşlerden biriyle ayrı bir iletişim kanalı açılması.
• Oturma düzeninde danışmanın bir kişiye fiziksel olarak daha yakın konumlanması.

Bu işaretlerin önüne geçmek için iç yönergeye birkaç basit kural yazılabilir: eşlerden biriyle ayrı görüşme yapılacaksa bunun her iki tarafa önceden bildirilmesi, ayrı görüşmede paylaşılan bilginin ortak görüşmeye nasıl taşınacağının baştan konuşulması ve görüşme dışı iletişimin yalnızca randevu işleriyle sınırlı tutulması gibi. Çift görüşmesinin genel çerçevesini görmek isterseniz çift danışmanlığı sayfasına da göz atabilirsiniz.

Danışmanın kendi değerleri görüşmeyi nasıl etkileyebilir?

Her danışmanın evlilik, boşanma, ebeveynlik, inanç, kadın ve erkek rolleri ya da geniş aileyle ilişkiler hakkında kendi değerleri vardır. Bu değerlerin var olması sorun değildir; sorun, fark edilmediklerinde görüşmenin yönünü belirlemeye başlamalarıdır. Örneğin danışman, “aile ne olursa olsun bir arada kalmalı” ya da tam tersi “bu ilişkiden bir an önce çıkılmalı” düşüncesini taşıyorsa, sorularını bilmeden bu sonuca doğru yöneltebilir.

Değer çatışmasının ilk işaretleri genellikle danışmanın kendi içinde belirir: bir danışanın kararına karşı güçlü bir rahatsızlık, belirli bir konu açıldığında görüşmeyi hızla başka yöne çekme isteği ya da görüşmeden sonra o dosyayı düşünmekten kendini alamama. Bu işaretleri fark eden danışmanın yapması gereken, duyguyu bastırmak değil, onu süpervizyon ya da ekip içi danışmaya taşımaktır.

Değer çatışması fark edildiğinde danışman ne yapmalı?

Merkezin çalışma düzeninde bu durum için adımların önceden yazılı olması, danışmanın o anda yalnız kalmamasını sağlar. Aşağıdaki sıra bir başlangıç önerisidir:

1. Fark etmek ve not almak: Danışman, görüşme notundan ayrı tuttuğu kişisel çalışma notuna kendi tepkisini yazar.
2. Ekip içinde konuşmak: Danışan kimliği gerekmedikçe paylaşılmadan durum bir meslektaşla ya da süpervizörle ele alınır.
3. Görüşmeye etkisini değerlendirmek: Danışmanın bu dosyada tarafsız kalabilip kalamayacağı açıkça sorulur.
4. Gerekirse devretmek: Tarafsızlığın korunamayacağı düşünülüyorsa danışana açıklama yapılarak dosya başka bir danışmana devredilir; devir danışanın onayıyla ve dosya düzenine uygun biçimde yapılır.

Devir, danışmanın başarısızlığı değil, danışanın hakkını koruyan bir karardır. Bu yaklaşım aile danışmanının görev ve sorumlulukları başlığında anlatılan etik sorumlulukların da doğal bir parçasıdır.

Etik ikilemlerde ekip içi danışma nasıl kurulur?

Küçük bir merkezde danışman, meslek elemanı ve sorumlu müdür çoğu zaman aynı koridoru paylaşır. Bu yakınlık, etik soruların gündelik sohbetlerde geçiştirilmesine de yol açabilir. Bunu önlemek için ekip içi etik danışmayı belirli bir yapıya bağlamak önerilir:

• Düzenli vaka toplantısı: Belirli aralıklarla yapılan, danışan bilgilerinin en aza indirildiği ve yalnızca meslek mensuplarının katıldığı kısa toplantılar.
• Acil danışma yolu: Toplantıyı bekleyemeyecek durumlarda danışmanın kime, hangi yolla başvuracağının belli olması.
• Karar kaydı: Etik bir konuda alınan kararın gerekçesiyle birlikte dosyaya ya da ayrı bir deftere yazılması.
• Dış süpervizyon: Ekip içindeki konuşmanın yetmediği durumlarda merkez dışından deneyimli bir meslektaşa başvurma olanağı.

Büro personelinin bu toplantılara katılmaması ve danışan içeriğine erişmemesi de iç yönergede açıkça yer almalıdır. “Gerçek Kişiler ve Özel Hukuk Tüzel Kişileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Açılacak Aile Danışma Merkezleri Yönetmeliği” merkezin kadro ve işleyiş çerçevesini belirler; etik danışma düzeninizin bu çerçeveye nasıl yerleşeceğini Tokat Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü ile konuşmanız yararlı olur.

Tarafsızlık ilkesi iç yönergeye nasıl yazılır?

Tarafsızlığı yalnızca bir “değer cümlesi” olarak bırakmak yerine uygulanabilir maddelere dönüştürmek, hem ekibe yol gösterir hem de başvuru dosyasında merkezin işleyişini somut biçimde anlatır. İç yönergede şu maddeler yer alabilir: danışmanın çift ve aile görüşmelerinde bütün taraflara eşit alan tanıyacağı, kendi değerlerini danışanlara yöneltmeyeceği, tarafsızlığın korunamadığı durumlarda dosyanın devredileceği ve etik ikilemlerde izlenecek danışma yolu. Merkezin hangi amaca hizmet ettiğini ekiple birlikte netleştirmek için aile danışmanlığı hizmetinin amacı yazısından da yararlanabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Danışmanın hiç görüş bildirmemesi mi gerekir?

Hayır. Danışman gözlemlerini, ilişkide gördüğü döngüleri ve riskleri paylaşabilir. Tarafsızlık, bu gözlemlerin bir kişiyi haklı ötekini haksız ilan eden hükümlere dönüşmemesi anlamına gelir.

Eşlerden biri danışmanı kendi tarafına çekmeye çalışırsa ne yapılmalı?

Bu durum çift görüşmelerinde sık yaşanabilir. Danışman bunu nazikçe adlandırabilir, kendi rolünü yeniden hatırlatabilir ve her iki tarafa eşit alan açmaya devam edebilir.

Danışman bir danışanı tanıyorsa dosyayı alabilir mi?

Önceden tanışıklık tarafsızlığı etkileyebilir. Böyle bir durumda dosyanın merkezdeki başka bir danışmana verilmesi ya da konunun ekip içinde değerlendirilmesi önerilir.

Ekip içi danışma gizliliği zedeler mi?

Danışan kimliği gerekmedikçe paylaşılmaz ve toplantıya yalnızca meslek mensupları katılırsa gizlilik korunur. Bu kuralların iç yönergede yazılı olması önemlidir.

Bu konuda kimden destek alabilirim?

Resmî koşullar için il müdürlüğüne başvurabilirsiniz. Merkezin etik işleyişine dair sorularınızı iletişim sayfası üzerinden bize iletebilir, aile danışmanlığı hizmeti sayfamızdan da danışmanlık sürecinin nasıl yürüdüğünü inceleyebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; güncel koşullar için Tokat Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne danışmanız önerilir.

Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.