Panik Bozukluk Nedir?

Panik bozukluk, kişinin beklenmedik ve tekrarlayan panik ataklar yaşadığı ve ataklar arasında da “yine olacak mı?” korkusuyla yaşamaya başladığı bir kaygı bozukluğudur. Kısa cevap şudur: Panik bozukluğu tek başına bir panik atak tanımlamaz; asıl belirleyici olan, atakların tekrar etmesi ve kişinin bir sonraki ataktan korkarak hayatını değiştirmeye başlamasıdır. Belirtiler çok korkutucu olsa da panik bozukluk anlaşılabilir ve üzerinde çalışılabilir bir durumdur; psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle belirtiler çoğu zaman belirgin biçimde hafifleyebilir.

Bu yazıda panik bozukluğun ne olduğunu, tek bir panik ataktan nasıl ayrıldığını, “korkudan korkma” döngüsünün nasıl kurulduğunu ve ne zaman destek almak gerektiğini ele alıyoruz. Atak anında neler yaşandığını ve o sırada neler yapılabileceğini daha ayrıntılı okumak isterseniz panik atak nedir, belirtileri, nedenleri ve tedavisi yazısına bakabilirsiniz.

Bir Panik Atak Geçirmek Panik Bozukluk Olduğu Anlamına Gelir mi?

Hayır. Panik atak, birkaç dakika içinde doruğa ulaşan yoğun bir korku dalgasıdır ve pek çok insan hayatının bir döneminde, örneğin ağır bir stres altında, bir kez veya birkaç kez panik atak yaşayabilir. Bu, panik bozukluk olduğu anlamına gelmez.

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), panik bozukluğu kişinin düzenli olarak ani panik veya korku atakları yaşadığı bir kaygı bozukluğu olarak tanımlar ve bu atakların çoğu zaman belirgin bir sebep olmadan gelebildiğini belirtir. Panik bozukluktan söz edebilmek için genellikle şu tablo görülür:

• Ataklar birden fazla kez ve beklenmedik anlarda gelir.
• Ataklardan sonra en az bir ay boyunca yeni bir atak olacağına dair sürekli bir endişe yaşanır.
• Kişi atak olmasın diye davranışlarını değiştirir: bazı yerlere gitmez, yalnız kalmaz, spor yapmayı veya kahve içmeyi bırakır.
• Belirtiler bir madde, ilaç veya başka bir tıbbi durumla açıklanamaz.

Panik Bozukluk Hangi Belirtilerle Kendini Gösterir?

Panik bozuklukta iki tür belirti vardır: atak sırasında yaşananlar ve ataklar arasında süren kaygı.

Atak sırasında

• Ani ve yoğun bir korku veya panik hissi
• Kalp çarpıntısı, göğüste sıkışma, ağrı veya rahatsızlık hissi
• Nefes darlığı, nefes alamama ya da boğulma hissi
• Terleme, titreme, sarsılma; üşüme ya da ateş basması
• Baş dönmesi, sersemlik, bayılacakmış gibi hissetme
• Uyuşma, karıncalanma, mide bulantısı
• Kendini ya da çevresini gerçek dışı gibi algılama
• Ölüm, kontrolü kaybetme veya delirme korkusu

Ataklar arasında

• “Yine olursa ne yaparım?” düşüncesiyle sürekli tetikte olma (beklenti kaygısı)
• Kalp atışını, nefesi ya da baş dönmesini sık sık yoklama; küçük bedensel değişiklikleri tehlike işareti gibi yorumlama
• Tekrar tekrar sağlık kontrolüne gitme ya da internette belirtileri araştırma
• Yanında her zaman su, ilaç veya güvendiği birini bulundurma ihtiyacı

Kaygının bedende neler yaptığını anlamak, belirtileri daha az korkutucu hâle getirebilir. Bu konuyu kaygı bedeninizi nasıl etkiliyor? yazısında ayrıca anlattık.

“Korkudan Korkma” Döngüsü Nasıl Oluşur?

Panik bozukluğun merkezinde, bedende olan olağan değişikliklerin felaket gibi yorumlanması vardır. Örneğin merdiven çıkınca hızlanan kalp atışı fark edilir, zihin bunu “kalp krizi geçiriyorum” diye yorumlar, bu yorum korkuyu, korku da kalp atışını daha da artırır. Birkaç dakika içinde tam bir atak yaşanabilir.

Atak geçtikten sonra kişi yeniden yaşamamak için önlem almaya başlar: kalabalığa girmez, arabayı kullanmaz, ağır iş yapmaz. Bu önlemler kısa vadede rahatlatır; ancak kişi, bedenindeki belirtilerin tehlikeli olmadığını deneyimleme fırsatını kaybeder. Böylece korku sürer, kaçınılan alanlar genişler. Terapide çalışılan en önemli noktalardan biri bu döngüyü fark etmek ve adım adım kırmaktır.

Panik Bozukluk ile Agorafobi Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır?

Agorafobi, kaçmanın zor olacağı ya da yardımın ulaşamayacağı düşünülen yerlerde bulunmaktan duyulan yoğun korkudur. Toplu taşıma, kalabalık alışveriş merkezleri, kuyruklar, köprüler, uzun yolculuklar veya evden yalnız çıkmak bu yerlere örnektir. Panik bozukluk yaşayan bazı kişilerde, atak geçirme korkusuyla bu durumlardan kaçınma giderek artar ve agorafobi de gelişebilir.

Güncel tanı sistemlerinde panik bozukluk ve agorafobi ayrı ayrı değerlendirilir; biri olmadan diğeri de görülebilir. Kaçınılan yerlerin sayısı arttıkça hayat daralır. Bu nedenle kaçınmanın erken dönemde fark edilmesi önemlidir.

Panik Bozukluğun Ortaya Çıkmasında Hangi Etkenler Rol Oynar?

Panik bozukluğun nedenleri tam olarak anlaşılamamıştır; genellikle birden fazla etkenin bir araya geldiği düşünülür:

• Yatkınlık: Ailede kaygı bozuklukları bulunması ve bedensel duyumlara karşı hassas bir mizaç
• Stresli yaşam dönemleri: Kayıplar, ayrılıklar, iş veya aile içi yoğun stres, travmatik yaşantılar
• Bedensel etkenler: Aşırı kafein, alkol veya madde kullanımı, bazı ilaçlar, tiroid sorunları ve benzeri tıbbi durumlar belirtileri tetikleyebilir ya da taklit edebilir

Bu nedenle ilk ataklardan sonra bir hekim tarafından bedensel muayene yapılması önemlidir. Özellikle ilk kez göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma yaşıyorsanız bunun panik olduğunu varsaymayın; acil tıbbi değerlendirme için 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun. Tıbbi bir neden dışlandıktan sonra panik bozukluk için psikolojik değerlendirme daha sağlıklı yapılabilir.

Panik Bozukluk Nasıl Değerlendirilir ve Tedavi Edilir?

Tanıyı yetkin bir klinisyen, belirtilerin öyküsünü ve günlük hayata etkisini ayrıntılı biçimde değerlendirerek koyar. Tedavi kişinin belirtilerine ve tercihlerine göre planlanır; çoğu zaman birden fazla yöntem birlikte kullanılır. Panik bozukluk alanında destek almak için Psikoterapist Mehmet Ulubey ile iletişime geçebilirsiniz. Başlıca seçenekler şunlardır:

• Bilişsel davranışçı terapi (BDT): Panik bozuklukta en sık önerilen psikoterapi yaklaşımıdır. Bedensel duyumlara yüklenen felaket yorumları birlikte incelenir; kaçınılan durumlara ve korkulan bedensel duyumlara adım adım, güvenli bir planla yaklaşılır. Kişi böylece belirtilerin gelip geçebildiğini kendi deneyimiyle öğrenir.
• İlaç tedavisi: Bazı antidepresanlar panik bozuklukta kullanılabilir; bazı durumlarda kısa süreli başka ilaçlar da düşünülebilir. İlacın gerekip gerekmediğine, türüne ve süresine psikiyatri hekimi karar verir ve takibi yapar.
• Nefes ve gevşeme çalışmaları: Düzenli nefes, kas gevşetme ve dikkat egzersizleri bedeni sakinleştirmeye yardımcı olabilir. Bunlar atağı “durdurmak” için bir güvenlik aracına dönüştürülmeden, genel kaygıyı azaltan beceriler olarak öğrenildiğinde daha faydalıdır.
• Psikoeğitim ve destek: Panik atağın bedende nasıl işlediğini öğrenmek, pek çok kişi için korkunun ilk kez azalmaya başladığı andır. Ailenin sürece dahil olması ve destek grupları da yalnızlık hissini hafifletebilir.

Terapinin ne kadar süreceği kişiden kişiye değişir; belirtilerin süresi, kaçınmanın genişliği ve eşlik eden durumlar bu süreyi etkiler.

Ne Zaman Destek Almak Gerekir?

Ataklar tekrarlıyorsa, bir sonraki atağın korkusu gününüzü şekillendiriyorsa ya da atak olmasın diye gitmediğiniz yerler çoğalıyorsa destek almak için beklemenize gerek yok. Kaçınma uzun sürdükçe yerleşik bir alışkanlığa dönüşebilir; erken başlamak süreci kolaylaştırır.

Yetişkinler için bireysel danışmanlık randevusu sayfasından bilgi alabilir, randevu sayfası üzerinden görüşme talep edebilirsiniz. Yüz yüze görüşmeler Adana ve Çukurova bölgesinde (Hatay, Mersin, Osmaniye, Kahramanmaraş ve Gaziantep dahil) yapılır. Evden çıkmak zor geliyorsa ya da başka bir şehirdeyseniz online terapi iyi bir başlangıç olabilir. Telefon: 0543 108 25 76. Kaygının daha genel biçimlerini merak ediyorsanız anksiyete nedir yazısını da okuyabilirsiniz.

İlgili yazı: Adana Panik Atak Tedavisi: Belirtiler ve Psikoterapi Süreci

Sık Sorulan Sorular

Panik atak kalp krizine dönüşür mü?

Panik atağın kendisi kalp krizine dönüşmez; ancak belirtileri birbirine çok benzeyebilir. Bu nedenle ilk kez yaşanan göğüs ağrısı ve nefes darlığında mutlaka tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. Tıbbi nedenler dışlandıktan sonra tekrarlayan ataklar için psikolojik destek planlanabilir.

Panik bozukluk kendiliğinden geçer mi?

Bazı kişilerde ataklar zamanla seyrekleşebilir; ancak beklenti kaygısı ve kaçınma çoğu zaman kendi kendine kaybolmaz, hatta yerleşebilir. Destek almak, döngünün daha erken fark edilmesini ve kırılmasını sağlar.

Uykuda panik atak olur mu?

Evet, bazı kişiler gece uykudan ani bir korku, çarpıntı ve nefes darlığıyla uyanabilir. Buna gece panik atağı denir ve panik bozukluğun bir parçası olarak görülebilir. Uyku apnesi gibi başka nedenlerin de hekim tarafından değerlendirilmesi yerinde olur.

Panik bozukluk için online terapi yeterli olur mu?

Pek çok kişi online görüşmelerle panik bozukluk üzerinde verimli biçimde çalışabilir. Özellikle evden çıkmakta zorlananlar için ilk adımı kolaylaştırır. Hangi yolun uygun olduğu ilk görüşmede, belirtilerin durumuna göre birlikte kararlaştırılır.

Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Benzer belirtiler yaşıyorsanız önce bedensel nedenlerin değerlendirilmesini, ardından yetkin bir klinisyenden destek almanızı öneririz.