Kişilik Tiplerine Göre Nasıl Sevişilir?

Kısaca cevap: Kişilik tiplerine göre cinsellik farklı görünebilir, çünkü kişiliğimiz yakınlığa nasıl yaklaştığımızı, güveni nasıl kurduğumuzu ve ihtiyaçlarımızı nasıl ifade ettiğimizi etkiler; bu da cinsel yaşama yansır. Kaçıngan, kontrolcü, bağımlı ya da dürtüsel özellikler yatak odasında da kendini gösterebilir. Ancak “kişilik tipine göre sevişme reçetesi” yoktur: Her insan tektir, kişilik özellikleri bir tanı etiketi değildir ve cinsel uyumu belirleyen en önemli şey iki kişinin birbirini anlama ve konuşma biçimidir.

Kişilik tiplerine göre cinsellik konusunu merak edenlere şu sorular tanıdık gelebilir. Partnerinizin yakınlaştıkça neden uzaklaştığını, neden her şeyi aynı düzende yapmak istediğini ya da neden hiç “hayır” diyemediğini merak ettiniz mi? Belki de kendinizde benzer kalıplar fark ediyorsunuz. Bu yazıda kişilik ile cinsellik arasındaki bağı, farklı kişilik özelliklerinin yakın ilişkiye nasıl yansıyabileceğini ve bu kalıpların nasıl esnetilebileceğini sade bir dille ele alıyoruz. Amaç kimseye etiket koymak değil; kendinizi ve partnerinizi daha iyi anlamanıza yardımcı olmak.

Kişilik nedir ve neden bu kadar belirleyicidir?

Kişilik, bir insanın farklı zaman ve durumlarda görece tutarlı biçimde gösterdiği düşünme, hissetme ve davranma kalıplarının bütünüdür. Aynı olaya iki kişinin bambaşka tepkiler vermesinin nedeni büyük ölçüde budur.

Kişiliği iki katmanda düşünebiliriz:

• İç süreçler: Nasıl hissettiğimizi ve davrandığımızı etkileyen duygusal, güdüsel ve düşünsel süreçler.
• Tutarlı davranış kalıpları: Farklı ortamlarda tekrar tekrar gözlenen davranış eğilimleri.

Kişilik bir yandan görece kalıcıdır, öte yandan değişmez bir kalıp da değildir. Mizaç ve kalıtım kadar yetiştirilme, yaşanan deneyimler, kültür ve ilişkiler de kişiliği şekillendirir. Bu yüzden kişilik özelliklerimizin farkına varmak ve onları esnetmek, terapide üzerinde çalışılabilen bir konudur.

Cinsel yaşam yalnızca biyolojik bir ihtiyaç mı?

Cinsellik biyolojik bir temele sahiptir ama yalnızca bundan ibaret değildir. Duygular, düşünceler, değerler, kültürel mesajlar, beden algısı ve iki kişi arasındaki güven cinsel yaşamın ayrılmaz parçalarıdır. İnsan cinselliği hayatın başından sonuna kadar varlığını sürdürür ve kişinin kendini ifade etme biçimlerinden biridir.

Bu nedenle kişilik tiplerine göre cinsellik de değişir; iki kişinin cinsel uyumu, bedenlerin uyumundan çok daha fazlasını içerir: yakınlığa ne kadar izin verdikleri, isteklerini söyleyebilmeleri, sınırlara saygı duymaları ve hayal kırıklığını birlikte yönetebilmeleri. Bu noktada kişilik devreye girer.

Kişilik tiplerine göre cinsellik nasıl değişir, aradaki bağ nedir?

İlişki iki yönlüdür. Bir yandan kişilik özelliklerimiz cinselliğe yaklaşımımızı etkiler: güvensiz biri yakınlıktan kaçabilir, kontrolcü biri her şeyi planlamak isteyebilir. Öte yandan erken yaşlarda yaşanan deneyimler, özellikle güven ve bağlanmayla ilgili olanlar, ileride kişiliğin ve cinsel tutumların şekillenmesinde iz bırakabilir. Psikanalitik kuramın kurucusu Freud da yaşamın ilk yıllarındaki deneyimlerin yetişkin kişiliği üzerindeki etkisine dikkat çekmiştir.

Kişilik tiplerine göre cinsellik konusunu daha iyi anlamak için bazı kişilik örüntülerinin yakın ilişkiye nasıl yansıyabileceğine bakalım. Burada anlatılanlar genel eğilimlerdir; her insanda farklı biçimde ve farklı yoğunlukta görülür. Kişilik bozukluğu tanısı ise yalnızca ruh sağlığı uzmanının ayrıntılı değerlendirmesiyle konulabilir. Bu yazı ne kendinize ne de partnerinize tanı koymak için bir araçtır.

Kişilik tiplerine göre cinsellik hangi özelliklerden nasıl etkilenebilir?

Kaçıngan ve mesafeli özellikler yakınlığı nasıl etkiler?

Bu özellikleri taşıyan kişiler, biri onlara duygusal olarak yaklaştığında huzursuzlanabilir, ilişki içinde “boğuluyormuş” gibi hissedebilir. Bir yandan yakınlık özlemi duyarlar, öte yandan sevgi ve bağlılık ifadeleri onları tedirgin eder. “Zamanım yok”, “doğru kişiyi bulamadım” gibi açıklamalar bu kaygının üstünü örtebilir.

Cinsel yaşamda bu durum, duygusal yakınlıktan ayrı tutulan bir cinsellik ya da cinsellikten tümüyle kaçınma şeklinde görülebilir. Partner, ilişkinin bir türlü derinleşmediğini hissedebilir. Bu kişiler için güvenin yavaş ve baskısız kurulması önemlidir. Bağlanma kaygısıyla ilgili daha fazla bilgi için evlilikte bağlanma korkusu yazısını okuyabilirsiniz.

Tuhaf algılar ve sosyal kaygı (şizotipal özellikler) nasıl yansıyabilir?

Şizotipal özellikler; alışılmışın dışında düşünce ve algılar, sınırlı duygusal ifade ve yakın ilişkilerde belirgin rahatsızlık ile kendini gösterir. Bu kişiler yalnızca kendilerini çok güvende hissettikleri ilişkilerde yakınlaşabilir. Bazen “tuhaf görünmemek” için istemedikleri bir yakınlığa razı olabilirler. Cinsel yaşamlarına sıra dışı inanç ve düşünceler karışabilir. Bu tablo ruh sağlığı açısından ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

Narsistik özellikler cinselliği nasıl etkiler?

Halk arasında “kendini beğenmişlik” olarak bilinen narsistik özelliklerin altında çoğu zaman kırılgan bir değer duygusu yatar. Dışarıdan aşırı özgüvenli görünen kişi, içten içe değersizlik ve yetersizlik duygularıyla mücadele ediyor olabilir.

Cinsel yaşamda bu, partnerin duygu ve ihtiyaçlarını görmekte zorlanma, kendi isteklerinde ısrarcı olma ve cinselliği hayranlık ya da onay kaynağı olarak kullanma şeklinde yansıyabilir. Partner kendini bir “ayna” gibi hissedebilir. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için narsist kişilik bozukluğu nedir yazısına göz atabilirsiniz.

Güvensizlik ve şüphecilik (paranoid özellikler) yakınlığı nasıl zorlaştırır?

Paranoid özellikleri olan kişiler, başkalarının söz ve davranışlarında kötü niyet arama eğilimindedir. Zarar göreceklerine, kandırılacaklarına ya da kullanılacaklarına dair sürekli bir tetikte olma hali yaşarlar.

Cinsel yakınlık, kendini bir başkasına bırakabilmeyi gerektirir. Sürekli tetikte olan biri için bu oldukça zordur. Kıskançlık, sorgulama ve kontrol etme davranışları ilişkiye eşlik edebilir; bu da partnerde bunaltı yaratır ve yakınlığı daha da azaltır.

Mükemmeliyetçilik ve kontrol ihtiyacı (obsesif-kompulsif özellikler) nasıl yansır?

Bu özellikleri taşıyan kişiler düzenli, kuralcı ve mükemmeliyetçidir. “Olmalı” ve “yapmalı” cümleleri hayatlarına yön verir; duygularını da sıkı bir kontrol altında tutmaya çalışırlar.

Cinsel yaşamda bu, belirli bir düzen ve rutinden çıkamama, kendiliğindenliğe izin vermeme ve kontrolü kaybetme korkusuyla kendini bırakamama şeklinde görülebilir. Kontrolü bırakamamak uyarılmayı ve orgazmı zorlaştırabilir. Zamanla her şeyin aynı kalıpta ilerlemesi cinsel yaşamı tekdüze hale getirebilir. Bu konuda cinsel yaşamda heyecanı artırmanın yolları yazısı da fikir verebilir.

Bağımlı özellikler cinselliği nasıl etkiler?

Bağımlı özellikleri olan kişiler, mutlu ve güvende hissetmek için sürekli bir başkasına ihtiyaç duyar; kendilerini yetersiz ve çaresiz görme eğilimindedirler. En büyük korkuları terk edilmektir.

Bu kişiler için cinsellik çoğu zaman hazdan çok “istenmek” ve “güvende olmak” anlamına gelir. Terk edilme korkusuyla partnerlerine “hayır” demekte zorlanabilir, kendi isteklerini dile getirmeyip yalnızca karşı tarafı memnun etmeye odaklanabilirler. Bu durum zamanla tükenmişlik, değersizlik ve cinsellikten uzaklaşmaya yol açabilir. Erkeklerde ise partneri memnun etme baskısı performans kaygısını artırabilir. Sağlıklı bir ilişkide her iki tarafın da istek ve sınırları eşit değerdedir; bu konuda partnerle cinsel istekler hakkında konuşmak yazısı da düşündürücü olabilir.

Antisosyal özellikler neden önemli bir risk işaretidir?

Antisosyal özellikleri olan kişiler, başkalarının hak ve duygularını görmezden gelme, kendi çıkarlarını ön planda tutma, dürtüsellik ve pişmanlık duymama eğilimi gösterebilir. Başlangıçta çok ilgili ve çekici görünebilirler.

Cinsel yaşamda bu, sınırları zorlama, sadakatsizlik, partneri ikna etmek için baskı ya da manipülasyon kullanma şeklinde ortaya çıkabilir. Bir ilişkide baskı, tehdit, zorlama ya da şiddet varsa bu bir “kişilik uyumsuzluğu” değil, güvenlik sorunudur. Acil bir tehlike varsa 112 aranmalı, gerekiyorsa resmi destek kanallarına başvurulmalıdır.

Dramatik ve duygusal (histrionik) özellikler nasıl yansıyabilir?

Bu özellikleri taşıyan kişilerin duygusal dünyası canlı ve değişkendir. İlgi görmek, beğenilmek ve fark edilmek onlar için önemlidir; duygularını yoğun ve dramatik biçimde ifade edebilirler.

Yakın ilişkide sıcak, coşkulu ve kolay bağ kuran bir görünüm sergileyebilirler; ancak duygusal dalgalanmalar, ani tepkiler ve onay ihtiyacı ilişkiyi zaman zaman yorabilir. Cinsellik bazen gerçek bir yakınlıktan çok beğenilme ihtiyacını karşılamak için kullanılabilir.

Borderline özellikler ilişkide nasıl bir tablo oluşturur?

Borderline özellikler; ilişkilerde, benlik algısında ve duygularda belirgin dalgalanma ve dürtüsellikle seyreder. Terk edilme korkusu çok yoğundur; partner bir an yüceltilirken bir sonraki an değersizleştirilebilir. Öfke kontrolünde güçlük ve kendine zarar verme davranışları da görülebilir.

Cinsel yaşam bu dalgalanmalardan doğrudan etkilenir: yoğun bir tutku ile ani kopuşlar arasında gidip gelen, fırtınalı bir tablo ortaya çıkabilir. Dürtüsellik riskli cinsel davranışlara yol açabilir. Kendine zarar verme düşünceleri varsa vakit kaybetmeden bir ruh sağlığı uzmanına ya da acil durumda 112’ye başvurmak gerekir.

Kişilik tiplerine göre cinsellik farklı olan çiftler nasıl uyum sağlayabilir?

Kişilik tiplerine göre cinsellik farklı olsa da farklı kişilik özelliklerine sahip iki kişi de doyurucu bir cinsel yaşam kurabilir. Bunun için bazı adımlar yardımcı olur:

• Etiket yerine davranışı konuşmak: “Sen narsistsin” demek yerine “Benim isteklerimi sormadığında kendimi görülmemiş hissediyorum” demek, savunmayı azaltır.
• Kalıpları fark etmek: Kendi tepkilerinizin nereden geldiğini anlamak, değiştirmenin ilk adımıdır.
• Sınırları netleştirmek: Her iki tarafın da “evet”, “hayır” ve “şimdi değil” deme hakkı olduğunu kabul etmek.
• Destek almak: Bazı kalıplar köklüdür ve tek başına değiştirmek zordur. Bireysel ya da çift terapisi bu süreçte güvenli bir alan sunar.

Kişilik özelliklerine bağlı tekrarlayan çatışmalar ilişkiyi zorluyorsa çift danışmanlığı, cinsel alandaki uyumsuzluklar ön plandaysa cinsel terapi desteği düşünülebilir. Cinsel terapinin neler kazandırabileceğini Cinsel Terapi ve Faydaları yazısında okuyabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kişilik tiplerine göre cinsellik anlatan bu yazıya bakarak partnerimin kişilik tipini anlayabilir miyim?

Hayır. Bu yazıdaki açıklamalar genel eğilimlerdir ve tanı koymak için kullanılamaz. Herkes zaman zaman bu özelliklerin bazılarını gösterebilir; kişilik bozukluğu tanısı ancak bir ruh sağlığı uzmanının ayrıntılı değerlendirmesiyle konulabilir.

Kişilik değişir mi, yoksa ömür boyu aynı mı kalır?

Kişilik görece kalıcıdır ama değişmez değildir. Farkındalık, yeni deneyimler ve terapi desteğiyle düşünme ve davranma kalıpları esneyebilir. Bu değişim zaman alır ve kişiden kişiye farklı hızda ilerler.

Kişilik tiplerine göre cinsellik farklılıkları cinsel uyumsuzluk için tek neden midir?

Hayır. Cinsel uyumsuzluğun stres, ilişki sorunları, bedensel sağlık durumları, ilaçlar ve geçmiş deneyimler gibi pek çok nedeni olabilir. Bedensel bir şikayet varsa önce hekim değerlendirmesi gerekir.

Partnerim terapiye gelmek istemezse ne yapabilirim?

Bireysel olarak başlamak da değerli bir adımdır. Kendi tepkilerinizi ve sınırlarınızı anlamak, ilişki içindeki dengeyi değiştirebilir. İlerleyen aşamada partneriniz de sürece katılmak isteyebilir.

İlişkinizdeki kalıpları birlikte anlamak ister misiniz?

Kişilik tiplerine göre cinsellik başlığını okurken kendinizi ya da partnerinizi tanıdıysanız ve yakınlıkta hep aynı noktada tıkanıyorsanız, partnerinizle cinsellik konusunda bir türlü buluşamıyorsanız ya da kendi tepkilerinizi anlamakta zorlanıyorsanız, ilk görüşmede bunları yargısız bir ortamda konuşabilirsiniz. Görüşmeler Adana Çukurova’daki ofiste yüz yüze ya da Türkiye genelinde online yapılabilir. Bilgi ve randevu için WhatsApp’tan yazabilir ya da 0543 108 25 76 numarasını arayabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.