Aile ve Evlilik Terapisi Nedir?

Aile ve evlilik terapisi, sorunu tek bir kişide değil ilişkiler arasında arayan bir psikoterapi alanıdır: Zorluk eşlerin arasındaysa çalışma çiftle, evdeki herkesi etkiliyorsa aileyle birlikte yürütülür. İki çalışma aynı bakış açısını paylaşır ama masaya oturan kişiler, konuşulan konular ve hedefler farklıdır. Hangisiyle başlanacağı, sorunun kimin arasında yaşandığına göre belirlenir.

Bu yazıda “aile terapisi” ile “evlilik terapisi” arasındaki farkı, hangi durumda hangisinin daha uygun olduğunu ve görüşmelere kimlerin katılabileceğini sade bir dille anlatıyoruz. Amaç, ilk adımı atmadan önce kafanızdaki “biz nereye başvurmalıyız?” sorusunu netleştirmek.

Aile ve Evlilik Terapisi Neden Birlikte Anılır?

Bu iki alan aynı çatı altında anılır, çünkü ikisi de kişiyi ilişkileri içinde ele alır. Bir eşin öfkesi, bir çocuğun içe kapanması ya da evde sürekli tekrar eden bir tartışma, çoğu zaman yalnızca o kişinin “kişiliğiyle” açıklanamaz. Kim neye nasıl tepki veriyor, kim susuyor, kim araya giriyor? Bu sorular hem evlilik hem aile çalışmasının temelidir.

Evlilik bir ailenin çekirdeğidir. Eşler arasındaki gerginlik çocuklara yansıyabilir; çocukla ilgili bir zorluk da eşleri birbirinden uzaklaştırabilir. Bu yüzden iki çalışma birbirine sık sık geçiş yapar: Aile görüşmeleriyle başlayan bir süreç, bir noktada yalnızca eşlerle yapılan görüşmelere dönüşebilir ya da tersi olabilir.

Evlilik Terapisi ile Aile Terapisi Arasındaki Fark Nedir?

Farkı en kolay, “odada kim var ve neyi konuşuyoruz?” sorusuyla görmek mümkündür.

Evlilik (çift) terapisinde

• Katılımcılar: Genellikle yalnızca iki eş. Evli olmayan ama birlikte yaşayan ya da uzun süreli ilişkisi olan çiftler de bu çalışmaya başvurabilir.
• Odak: Eşler arasındaki iletişim, yakınlık, güven, ortak kararlar, sorumluluk paylaşımı ve tekrar eden tartışma döngüleri.
• Konuşulan konular: Duygusal uzaklaşma, kırgınlıklar, aldatma sonrası güven, ebeveynlik konusunda anlaşamamak, aileler ve akrabalarla sınırlar, ayrılık kararı.

Aile terapisinde

• Katılımcılar: Ebeveynler ve çocuklar; bazen kardeşler, gerektiğinde aynı evde yaşayan büyükanne ya da büyükbaba.
• Odak: Aile içindeki roller, kurallar, ittifaklar, iletişim biçimi ve herkesi etkileyen ortak sorun.
• Konuşulan konular: Ergenle sürekli çatışma, kardeş kıskançlığı, boşanma ya da yeniden evlilik sonrası uyum, bir kayıp ya da hastalığın aileye yükü, evde tek bir kişinin “sorunlu” görülmesi.

Kısacası evlilik terapisi “biz iki kişi olarak nasıl birlikte durabiliriz?” sorusunu, aile terapisi ise “bu evde hepimiz birbirimizi nasıl etkiliyoruz?” sorusunu çalışır. İki seçeneği daha ayrıntılı karşılaştırdığımız aile danışmanlığı mı, çift terapisi mi? yazısı da karar vermenize yardımcı olabilir.

Hangi Durumda Hangisine Başvurmalısınız?

Aşağıdaki örnekler kesin kurallar değildir; ilk görüşmede durumunuz birlikte değerlendirilir ve gerekirse yön değiştirilir. Yine de başlangıç için yol gösterebilir.

Evlilik terapisi daha uygun olabilir, eğer:

• Eşinizle aynı konuda defalarca tartışıyor ve bir yere varamıyorsanız,
• Aranızda bir soğukluk, sessizlik ya da “ev arkadaşı gibi yaşama” hissi oluştuysa,
• Güveni sarsan bir olay yaşandıysa ve ilişkiyi nasıl sürdüreceğinizi bilemiyorsanız,
• Çocuk sahibi olmak, taşınmak ya da ayrılmak gibi büyük bir kararın eşiğindeyseniz,
• Ailelerinizle ilgili sınırlar konusunda aranızda sürekli gerginlik çıkıyorsa.

Aile terapisi daha uygun olabilir, eğer:

• Çocuğunuzun davranışları evdeki herkesi yoruyorsa ve “sorun onda” düşüncesi yerleştiyse,
• Ergen çocuğunuzla iletişim tamamen kopma noktasına geldiyse,
• Boşanma, yeniden evlilik, taşınma ya da bir kayıp sonrası aile düzeni sarsıldıysa,
• Kardeşler arasındaki çatışma ebeveynleri de içine çekiyorsa,
• Evde konuşulmayan, ama herkesin hissettiği bir gerginlik varsa.

Bazen her ikisi de gerekir. Örneğin ergenle yaşanan çatışmada, eşlerin ebeveynlik konusunda birbirini desteklemediği fark edilebilir. Bu durumda aile görüşmelerinin yanında yalnızca eşlerle yapılan görüşmeler planlanabilir.

Karar vermekte zorlanıyorsanız kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Sorun en çok kimin arasında yaşanıyor? Tartışmalar çocuklar yokken de sürüyor mu? Evdeki gerginlik bir kişinin davranışı etrafında mı dönüyor, yoksa eşlerin birbirine bakışı mı değişti? Bu soruların cevabı, hangi görüşme biçimiyle başlamanın daha anlamlı olacağına dair iyi bir ipucu verir.

Görüşmelere Kimler Katılır?

Katılımcılar, sorunun kimin arasında yaşandığına ve kimin sürece katkı verebileceğine göre belirlenir. Bu konuda birkaç pratik ilke vardır:

• Herkesin her görüşmede bulunması gerekmez. Aile terapisinde bazı görüşmeler tüm aileyle, bazıları yalnızca ebeveynlerle, bazıları da bir çocukla yapılabilir.
• Küçük çocukların katılımı yaşına göre düzenlenir. Çok küçük çocuklar için oyun ve çizim gibi araçlar kullanılabilir ya da yetişkin konuları çocukların yanında konuşulmaz. Çocukla bireysel çalışma gerekiyorsa çocuk danışmanlığı ayrıca değerlendirilebilir.
• Eşlerden biri gelmek istemiyorsa süreç yine de başlayabilir. Gelen eşle yapılan çalışma, ilişkideki kendi payını anlamasına ve döngüyü değiştirmesine yardımcı olabilir; diğer eş bazen sonradan katılır.
• Geniş aile üyeleri (kayınvalide, kayınpeder, kardeşler) ancak sorunla doğrudan ilgiliyse ve herkes kabul ediyorsa görüşmeye davet edilir. Bu konuda kayınvalide ve geniş aile çatışmaları yazısı da fikir verebilir.

Aile ve Evlilik Terapisinde Süreç Nasıl İlerler?

İlk görüşmede neden başvurduğunuz, sorunun ne zamandır sürdüğü, şimdiye kadar neleri denediğiniz ve terapiden ne beklediğiniz konuşulur. Herkesin kendi bakış açısını anlatması için alan açılır; kimin haklı olduğuna karar verilmez.

Sonraki görüşmelerde birlikte belirlenen hedefler üzerinde çalışılır. Bu hedefler “daha az kavga etmek” gibi genel bir istekten, “akşam yemeğinde telefonsuz konuşabilmek” ya da “tartışma büyüdüğünde ara vermeyi öğrenmek” gibi somut adımlara dönüştürülür. Görüşmeler arasında denenecek küçük ödevler verilebilir.

Görüşmelerin sıklığı ve süresi her aile ve çift için farklıdır. Gidişat belirli aralıklarla gözden geçirilir; ilerleme yoksa yöntem ya da katılımcılar yeniden düşünülür. Eşlerle yapılan çalışmanın kendi içinde nasıl ilerlediğini merak ediyorsanız evlilik terapisi nedir yazısına göz atabilirsiniz.

Terapi Hangi Durumlarda Tek Başına Yeterli Olmaz?

Aile ve evlilik terapisi güçlü bir destek olabilir, ama bazı durumlarda önce başka adımlar gerekir:

• Şiddet varsa: Fiziksel, sözel ya da ekonomik şiddetin sürdüğü bir ilişkide öncelik güvenliktir. Şiddet gören kişinin ortak görüşmede kendini rahatça ifade etmesi zor olabilir; bu nedenle önce bireysel görüşmeler ve güvenlik planı konuşulur. Acil bir tehlike varsa 112 aranmalıdır.
• Ağır bir ruhsal belirti varsa: Aile üyelerinden birinde ağır depresyon, intihar düşüncesi ya da madde kullanımı gibi bir durum varsa, ilgili kişinin ayrıca bireysel ve gerekiyorsa tıbbi destek alması gerekir.
• Taraflardan biri ilişkiyi çoktan bitirdiyse: Bu durumda terapi ilişkiyi sürdürmekten çok, ayrılığı daha az yıpratıcı ve çocuklar açısından daha güvenli yürütmeye odaklanabilir.

Sık Sorulan Sorular

Evli olmayan çiftler evlilik terapisine başvurabilir mi?

Evet. Nişanlı, sözlü, birlikte yaşayan ya da uzun süredir ilişkisi olan çiftler de aynı yaklaşımla çalışabilir. Evlilik öncesindeyseniz evlilik öncesi danışmanlık da ayrıca değerlendirilebilir.

Aile terapisine çocuğu da getirmeli miyiz?

Bu, sorunun niteliğine ve çocuğun yaşına bağlıdır. İlk görüşme çoğu zaman yalnızca ebeveynlerle yapılır; çocuğun ne zaman ve nasıl katılacağı bu görüşmeden sonra birlikte planlanır.

Terapist bir tarafı tutar mı?

Terapistin işi hakem olmak değildir. Herkesin bakış açısını duyar, ilişkideki döngüyü görünür kılar ve her bireyin bu döngüdeki payını anlamasına yardımcı olur. Taraflardan biri kendini haksızlığa uğramış hissederse bunu görüşmede açıkça söylemesi önemlidir.

Görüşmeler online yapılabilir mi?

Evet. Eşler ya da aile üyeleri aynı ekrandan veya farklı yerlerden bağlanabilir. Adana ve Çukurova bölgesinde yüz yüze görüşme de mümkündür; hangisinin uygun olduğu durumunuza göre konuşulur.

Ücret ve randevu bilgisine nereden ulaşabilirim?

Güncel bilgi için psikoterapi ücretleri sayfasına bakabilir, aile görüşmesi için aile danışmanlığı randevusu sayfasını, eşlerle yapılacak çalışma için çift danışmanlığı sayfasını inceleyebilirsiniz.

Bu alanda eğitim almak isteyen meslek mensupları için Aile ve Evlilik Terapisi eğitimlerine bu bağlantıdan ulaşılabilir.

Sorununuzun aile görüşmesiyle mi, yoksa yalnızca eşlerle yapılacak bir çalışmayla mı ele alınması gerektiğinden emin değilseniz, bunu ilk görüşmede birlikte netleştirebiliriz. Psikoterapist ve Psikolojik Danışman Mehmet ULUBEY ile 0543 108 25 76 numarasından ya da randevu sayfasından iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.