Kişi Farkındalığının Kazandırılması İçin Ne Yapılmalıdır?

Kişi farkındalığı kazanmak için duygularınızı, düşüncelerinizi, bedeninizdeki tepkileri ve davranışlarınızı yargılamadan gözlemlemeyi düzenli bir alışkanlık hâline getirmek gerekir. Duygulara isim vermek, tekrar eden tepkileri not etmek, ilişkilerdeki örüntülere bakmak ve güvendiğiniz birinden geri bildirim almak bu sürecin temel adımlarıdır. Öz farkındalık tek seferde kazanılan bir bilgi değil, zamanla derinleşen bir beceridir.

Bu yazıda farkındalığın ne olduğunu ve ne olmadığını, günlük hayatta uygulanabilecek somut adımları ve bu yolda sık karşılaşılan tıkanıklıkları ele alıyoruz.

Kişi Farkındalığı Ne Demektir, Ne Değildir?

Kişi farkındalığı (öz farkındalık), içinizde olup biteni fark edebilme ve bunun davranışlarınızla, ilişkilerinizle bağlantısını görebilme becerisidir. “Şu an gerginim, çünkü eleştirildiğimi hissettim ve bu yüzden sesimi yükselttim” diyebilmek, farkındalığın gündelik bir örneğidir.

Kişi farkındalığı sıkça yanlış anlaşılır. Şunlar kişi farkındalığı değildir:

• Kendini sürekli analiz etmek: Her duyguyu saatlerce didiklemek çoğu zaman kaygıyı artırır, anlayışı değil.
• Kendini suçlamak: “Yine yaptım, ben zaten böyleyim” demek farkındalık değil, eleştirel iç sesin tekrarıdır.
• Her zaman sakin olmak: Farkında olan biri de öfkelenir, üzülür; fark, bu duyguyu tanıyıp ona ne yapacağını seçebilmesidir.

Kişi Farkındalığı Neden Kendiliğinden Gelişmez?

Günlük hayatın büyük bölümü alışkanlıklarla, yani bir tür otomatik pilotla yürür. Bu, zihnin enerji tasarrufu için yaptığı doğal bir şeydir; ama aynı otomatik pilot, bizi yıllardır aynı tartışmaya, aynı kaçınmaya, aynı pişmanlığa da götürür.

Kişi farkındalığı önünde sık görülen engeller şunlardır:

• Kaçınma: Rahatsız edici duygulardan telefonla, işle ya da sürekli meşguliyetle uzaklaşmak.
• Eleştirel iç ses: Fark edilen her şeyin hemen bir kusur listesine dönüşmesi, bakmayı caydırır.
• Duygu sözcüklerinin azlığı: Pek çok duyguyu yalnızca “kötüyüm” ya da “stresliyim” diye tanımlamak.
• Yoğun tempo: Durup içe bakacak zaman bırakmayan bir yaşam düzeni.

Günlük Hayatta Farkındalık Kazanmak İçin Ne Yapılabilir?

Duygulara daha ayrıntılı isimler verin

“Kötüyüm” yerine kırgın mı, hayal kırıklığına uğramış mı, utanmış mı, yalnız mı hissettiğinizi ayırt etmeye çalışın. Duyguya doğru isim vermek, ona ne gerektiğini anlamanın ilk adımıdır.

Bedeninizin sinyallerini dinleyin

Omuzlarda gerginlik, midede düğüm, sıkılan çene çoğu zaman düşünceden önce gelen işaretlerdir. Gün içinde birkaç kez durup “Bedenimde şu an ne oluyor?” diye sormak, duyguyu erken yakalamanıza yardımcı olabilir.

Kısa notlar tutun

Uzun bir günlük şart değildir. Zorlandığınız bir anı dört satırla yazmak yeterlidir: Ne oldu? Ne hissettim? Aklımdan ne geçti? Ne yaptım? Birkaç hafta sonra bu notlarda tekrar eden örüntüler fark edilir hâle gelir.

İlişkilerinizdeki tekrarlara bakın

Farklı kişilerle aynı tür çatışmayı yaşıyorsanız, ortak paydayı merakla incelemek değerli bir farkındalık kaynağıdır. Bu, suçu kendinize yüklemek değil, kendi payınızı görebilmektir.

Güvendiğiniz birinden geri bildirim isteyin

Başkalarının bizde gördüğü bazı şeyleri biz göremeyiz. “Gerildiğimde nasıl biri oluyorum?” sorusunu yargılamayacağını bildiğiniz birine sormak, kör noktaları aydınlatabilir.

Ana dönmeyi pratik edin

Nefesinize, çevrenizdeki seslere ya da ayaklarınızın yere basışına birkaç dakika dikkat vermek, zihnin otomatik akışına ara verdirir. Mindfulness olarak bilinen bu tür uygulamalar herkese aynı şekilde iyi gelmeyebilir; zorlandığınızı fark ederseniz kısa sürelerle başlamak daha uygundur.

Farkındalık, zorluklar karşısında esnek kalabilmenin de bir parçasıdır; bu bağlantıyı duygusal dayanıklılık nasıl geliştirilir yazısında ayrıca ele aldık. Kişi Farkındalığının Kazandırılması ile ilgili ayrıca eğitim almak isterseniz linke tıklayabilirsiniz.

Kişi Farkındalığı Arttıkça Neden Bazen Daha Kötü Hissedilir?

Kendini tanımaya başlayan birçok kişi bir süre sonra “Eskiden daha rahattım” der. Bu şaşırtıcı değildir. Uzun süre bastırılan bir kırgınlık, bir öfke ya da bir yas fark edildiğinde, ilk etapta daha yoğun hissedilebilir.

Bir başka sık görülen durum da “fark ediyorum ama yine de yapıyorum” duygusudur. Farkındalık ile davranış değişikliği arasında bir zaman aralığı olması doğaldır; eski tepkiler uzun yıllar boyunca işe yaradığı ya da sizi koruduğu için kolayca bırakılmaz.

Bu dönem, sürecin ters gittiği anlamına gelmez; ama tek başına taşınması zor olabilir. Farkında olduğunuz şeyler sizi uzun süre bunaltıyorsa, uykunuzu, işinizi ya da ilişkilerinizi belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel destek almayı düşünmek yerinde olur. Kendinize zarar verme düşünceleri ortaya çıkarsa beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Fark Ettiklerinizi Değişime Nasıl Dönüştürebilirsiniz?

Kişi farkındalığı tek başına her şeyi değiştirmez; ama değişimin başladığı yerdir. Fark etmekle harekete geçmek arasında küçük bir köprü kurmak işe yarar:

• Fark et: “Şu an yine savunmaya geçiyorum” diyebildiğiniz anı yakalayın.
• Dur: Tepki vermeden önce birkaç nefeslik bir ara verin.
• Seç: Alışık olduğunuz tepkinin yerine denemek istediğiniz küçük bir farklılığı seçin; örneğin sesinizi yükseltmek yerine “Şu an kırıldım” demek.
• Sonra bak: Günün sonunda neyin işe yaradığını, neyin zor geldiğini kendinizi yargılamadan değerlendirin.

Bu döngü ilk denemelerde çoğu zaman aksar; eski tepki yine ortaya çıkar. Bu bir başarısızlık değil, öğrenmenin doğal bir parçasıdır. Tepkiyi olay anında değil de birkaç saat sonra fark etmek bile bir ilerlemedir; zamanla bu aralık kısalabilir.

Psikolojik Danışmanlık Kişi Farkındalığı Sürecine Nasıl Katkı Sağlar?

Kendi kendine farkındalık çalışmak değerlidir, ancak bazı örüntüler en iyi bir başkasının güvenli ve tarafsız bakışıyla görünür hâle gelir. Psikolojik danışmanlık sürecinde:

• Anlattıklarınız size yansıtılır; kendi sözlerinizi dışarıdan duymak yeni bir bakış açısı sağlar.
• Farklı konularda tekrar eden temalar birlikte fark edilir.
• Rahatsız edici duygulara yargılanmadan bakabileceğiniz bir alan oluşur.
• Fark edilen şeyin günlük hayatta nasıl bir değişikliğe dönüşebileceği birlikte düşünülür.

Bu çalışmanın nasıl yürüdüğünü bireysel psikoterapi nedir yazısında, destek almanın hangi durumlarda anlamlı olduğunu ise neden psikolojik danışmanlık alınmalıdır yazısında bulabilirsiniz. Kendinizi daha iyi tanımak için bir süreç başlatmak isterseniz bireysel danışmanlık randevusu sayfasından randevu oluşturabilirsiniz. Adana dışında yaşıyorsanız görüşmeler online olarak da yapılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Öz farkındalık ile kişi farkındalığı aynı şey mi?

Günlük kullanımda çoğunlukla aynı anlamda kullanılırlar. İkisi de kişinin kendi duygu, düşünce ve davranışlarını fark edebilmesini ve bunların birbiriyle bağlantısını görebilmesini ifade eder.

Farkındalık kazanmak ne kadar sürer?

Kesin bir süre yoktur; farkındalık bir hedef çizgisinden çok süregiden bir beceridir. Düzenli küçük pratikler, zamanla tepkilerinizi daha erken fark etmenize yardımcı olabilir.

Günlük tutmak herkese iyi gelir mi?

Her yöntem herkese uymaz. Bazı kişiler yazarken rahatlar, bazıları ise yazdıkça aynı düşünceye takılır. Yazmak sizi bunaltıyorsa kısa notlarla sınırlamak ya da konuşarak düşünmek daha uygun olabilir.

Farkındalık kişilik değiştirir mi?

Kişi farkındalığı kim olduğunuzu silmez; kendinize ve tepkilerinize daha geniş bir yerden bakmanızı sağlar. Değişen çoğu zaman kişilik değil, aynı durumda verdiğiniz tepki seçenekleridir.

Ne zaman profesyonel destek almalıyım?

Aynı sorunlar tekrar tekrar karşınıza çıkıyor, fark ettikleriniz sizi bunaltıyor ya da tek başına ilerleyemediğinizi hissediyorsanız destek almak yerinde olur. Randevu için 0543 108 25 76 numarasını arayabilir ya da randevu sayfasını kullanabilirsiniz.

Kendinizi tanıma yolculuğunuzda Psikoterapist ve Psikolojik Danışman Mehmet ULUBEY ile çalışmak isterseniz 0543 108 25 76 numarasından iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı tanı ve tedavinin yerini tutmaz.